Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

8 marca 2019

NR 44 (Luty 2019)

Zastosowanie preparatu Lenzetto w praktyce ginekologicznej. Przegląd przypadków klinicznych.

0 250

Hormonalna terapia menopauzalna (HTM) jest formą leczenia polegającą na zmniejszeniu dolegliwości związanych z niedoborem estrogenów. Stosowana jest w wielu przypadkach: u kobiet w fizjologicznym okresie okołomenopauzalnym, u kobiet z menopauzą wywołaną chirurgicznie, u dziewcząt z zespołem Turnera, u kobiet z przedwczesnym wygasaniem funkcji jajników czy podczas leczenia wtórnego braku miesiączki pochodzenia podwzgórzowego. Hormonalna terapia menopauzalna dostępna jest w wielu formach: doustnej, dopochwowej, w formie kremu, żelu i aerozolu.

Hormonalna terapia menopauzalna stosowana jest w stanach niedoboru żeńskich hormonów płciowych i pozwala na ich uzupełnienie. Podstawowym wskazaniem do stosowania HTM jest zmniejszenie objawów u kobiet w okresie okołomenopauzalnym, a także zapobieganie długofalowym powikłaniom niedoboru estrogenów podczas okresu przekwitania. Hormonalna terapia menopauzalna stosowana jest także w innych stanach hipogonadyzmu hipergonadotropowego: u dziewcząt i kobiet z zespołem Turnera, u pacjentek dotkniętych przedwczesnym wygasaniem czynności jajników (premature ovarian failure – POF), u pacjentek z dysgenezją gonad. Hormonalna terapia menopauzalna stosowana jest też w przypadku stanów związanych z hipogonadyzmem hipergonadotropowym, takich jak zespół Kallmanna czy wtórny brak miesiączki spowodowany niewydolnością osi podwzgórze–przysadka–jajnik. Hormonalną terapię menopauzalną można podzielić na: jednoskładnikową estrogenową terapię menopauzalną (ETM) oraz terapię dwuskładnikową estrogenowo-progestagenną. 

Okres menopauzy 

Terminem „przekwitanie” (klimakterium) nazywa się okres, w którym dochodzi do fizjologicznej utraty aktywności hormonalnej jajników, przypadający zwykle pomiędzy 45.–55. rokiem życia. Może on być podzielony na podokresy, które są pośrednio wyznaczane przez menopauzę, czyli ostatnią miesiączkę w życiu kobiety, po której przez 12 miesięcy nie występuje kolejna miesiączka. W Polsce średni wiek wystąpienia menopauzy wynosi 52–53 lata. Premenopauza to okres kilku lat przed menopauzą, który charakteryzuje się zaburzeniami cyklu miesięcznego i zaburzeniami metabolicznymi. Perimenopauza obejmuje kilka lat poprzedzających menopauzę oraz 12 miesięcy po menopauzie. Postmenopauza to czas następujący po menopauzie. Początkowo podczas przekwitania zaburzeniu ulega wydzielanie progesteronu, a estrogeny wydzielane są w sposób prawidłowy. Następnie dochodzi również do zmniejszenia stężenia estrogenów. Te zmiany hormonalne są powodem wystąpienia szeregu objawów klinicznych: uderzeń gorąca, nocnych potów, zaburzeń rytmu snu i czuwania, zmęczenia, apatii, osłabienia koncentracji, zawrotów głowy, depresji, zmienności nastrojów. Ponadto kobiety muszą się też często zmagać z objawami związanymi z atrofią pochwy i atrofią w obrębie układu moczowo-płciowego. Niedobór estrogenów jest też przyczyną obniżenia gęstości mineralnej kości oraz zwiększenia ryzyka sercowo-naczyniowego [1–3]. 

Przedwczesne wygasanie czynności jajników 

Przedwczesne wygasanie czynności jajników definiuje się jako utratę funkcji jajnika przed 40. rokiem życia i charakteryzuje się pierwotnym lub wtórnym brakiem miesiączki, dużym stężeniem gonadotropin i małym stężeniem estradiolu. W leczeniu stosuje się HTM estrogenowo-progestagenną, przynajmniej do wieku, w którym pojawia się naturalna menopauza [1]. 

Zespół Turnera

Zespół Turnera (ZT) jest zaburzeniem chromosomalnym związanym z całkowitą lub częściową monosomią chromosomu X. Jednym z głównych objawów klinicznych występujących u pacjentek są zaburzenia dojrzewania i niepłodność [4]. Hormonalną terapię menopauzalną w zespole Turnera stosuje się w celu indukcji, postępu lub utrzymania dojrzewania. Ma ona na celu stymulację rozwoju II-rzędowych cech płciowych, a także ochronę przed konsekwencjami niedoboru estrogenów. W ZT rekomenduje się użycie formy transdermalnej estradiolu, co pozwala na utrzymanie wartości hormonów na fizjologicznym poziomie i zapobiega efektowi pierwszego przejścia przez wątrobę. Takie podanie estradiolu wiąże się z szybszą poprawą gęstości mineralnej kości, ze zwiększonym wzrostem macicy i wyższym wzrostem końcowym [5–7]. 

Wtórny brak miesiączki spowodowany niewydolnością osi podwzgórze–przysadka–jajnik

Wyróżnić można czynnościowy, organiczny i psychogenny wtórny brak miesiączki pochodzenia podwzgórzowego. Pierwszy z nich najczęściej spowodowany jest ujemnym bilansem energetycznym i znaczną utratą masy ciała (np. jako wynik nadmiernego wysiłku fizycznego czy stresu). W leczeniu stosuje się terapię estrogenowo-progestagenną, nie wolno też zapominać o odpowiedniej diecie i zmianie stylu życia [1]. 
Hormonalna terapia menopauzalna dostępna jest w wielu formach: jako tabletki doustne, tabletki dopochwowe, plastry, kremy, żele czy aerozole przezskórne. Przykładem ostatniego z wymienionych jest preparat Lenzetto. Produkt ten to jedyny preparat na polskim rynku w formie sprayu, który tworzy rezerwuar substancji czynnej w tkance podskórnej i pozwala na stopniowe i stałe uwalnianie substancji czynnej do krwiobiegu. Ten nieokluzyjny system transdermalny to jedna z najnowocześniejszych metod uwalniania substancji (tzw. plaster bez plastra). 
Istnieje szereg uzasadnień medycznych zastosowania postaci przezskórnych estrogenoterapii. Należą do nich: choroby wątroby, dróg żółciowych i przewodu pokarmowego, choroby tarczycy, nadciśnienie tętnicze, hipertriglicerydemia i polipragmazja. Stwierdzono, że terapia transdermalna nie zwiększa ani ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych, ani gęstości mammograficznej.
Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego, preparat Lenzetto jest wskazany do stosowania jako HTM w objawowym leczeniu niedoboru estrogenów u kobiet po menopauzie (u kobiet, u których upłynęło co najmniej 6 miesięcy od ostatniej miesiączki lub u których menopauzę wywołano chirurgicznie). Substancją czynną preparatu jest estradiol (w postaci estradiolu półwodnego). Każda dawka zawiera 1,53 mg estradiolu (odpowiednik 1,58 mg estradiolu półwodnego). Produkt można stosować jako monoterapię lub jako sekwencyjną terapię ciągłą (w połączeniu z progestagenami). Roztwór stosuje się początkowo raz na dobę na suchą i nieuszkodzoną skórę przedramienia. Dawki można zwiększać w zależności od nasilenia objawów do maksymalnie 3 dawek na dobę. Zwiększenie dawki nie może jednak nastąpić wcześniej niż po upływie 4 tygodni. W przypadku kobiet w okresie okołomenopauzalnym z zachowaną macicą nie należy zapominać o równoległym stosowaniu progestagenu. 
Do przeciwwskazań do użycia transdermalnej estrogenoterapii należą: 

  • nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą,
  • zdiagnozowany rak piersi, występowanie w przeszłości lub podejrzenie raka piersi,
  • estrogenozależne złośliwe guzy występujące obecnie lub ich podejrzenie (np. rak endometrium),
  • niezdiagnozowane krwawienia z dróg rodnych,
  • nieleczony rozrost endometrium,
  • żylna choroba zakrzepowo-zatorowa w wywiadzie lub obecnie (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna),
  • czynna lub niedawno przebyta choroba zakrzepowo-zatorowa tętnic (np. dusznica, zawał mięśnia sercowego),
  • zaburzenia krzepnięcia (np. niedobór białka C, białka S lub antytrombiny),
  • czynna choroba wątroby lub choroba wątroby w wywiadzie do czasu powrotu wyników badań czynności wątroby do wartości prawidłowych,
  • porfiria.

Poniżej przedstawiono opisy czterech pacjentek leczonych preparatem Lenzetto wraz z efektami ich leczenia. Każdorazowo wszystkie pacjentki zostały zapoznane z możliwymi działaniami niepożądanymi produktu oraz sposobem jego dawkowania i aplikacji (preparat po podaniu musi wyschnąć przez ok. 2 minuty, miejsca aplikacji nie należy myć przez ok. 60 minut, inne osoby czy zwierzęta nie powinny dotykać miejsca podania przez 60 minut) [8]. 

Przypadek 1.

Dwunastoletnia dziewczynka z zespołem Turnera leczona była rekombinowanym hormonem wzrostu (rGH) od momentu stwierdzenia u niej niedoboru wzrostu (wzrost < 3 pc.). W wieku 12 lat zakończono terapię rGH. W 12. roku życia nie obserwowano u dziewczynki cech samoistnego dojrzewania płciowego, występował u niej podniesiony poziom hormonu folikulotropowego (follicle-stimulating hormone – FSH) w surowicy krwi. Rozpoczęto hormonalną terapię estrogenową w minimalnej dawce w celu indukcji dojrzewania (zastosowano preparat Lenzetto). Stopniowo (co kilka miesięcy) zwiększano dawkę estradiolu. Dziewczynka pozostawała pod stałą kontrolą endokrynologa i ginekologa dziecięcego (follow-up co 3 miesiące). Obserwowano sukcesywny wzrost piersi (do stadium Th4) oraz macicy. W momencie, kiedy w obrazie USG przekrój endometrium wynosił 6 mm, dołączono do terapii estrogenowej progestageny.

Komentarz
Aktualnie rekomenduje się włączenie estrogenowej HTM u pacjentek z zespołem Turnera już ok. 12. roku życia, aby naśladować fizjologiczne procesy dojrzewania płciowego. Niskie dawki estrogenoterapii bardzo korzystnie indukują wzrost gruczołów piersiowych i całej macicy, które ostatecznie mogą osiągać wymiary jak u dojrzałych kobiet. Transdermalna postać leku pozwala na zastosowanie estrogenów w niższych dawkach (co jest ważne zwłaszcza na początku terapii) oraz powoduje mniejszy odsetek działań...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy