Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy

29 października 2018

NR 42 (Październik 2018)

Niedokrwistość z niedoboru żelaza u ciężarnych i suplementacja preparatami żelaza

0 39

Niedokrwistości są bardzo powszechnym stanem występującym u ludzi w każdym wieku. Na najczęściej występującą odmianę niedokrwistości spowodowaną niedoborem żelaza najbardziej narażone są kobiety ciężarne, których zapotrzebowanie na ten pierwiastek znacznie wzrasta. Jego niedobory w okresie ciąży mogą wiązać się z bardzo poważnymi skutkami, takimi jak nieprawidłowa organogeneza lub nawet obumarcie płodu. Szczególnym zainteresowaniem cieszy się więc suplementacja żelaza u kobiet planujących ciążę oraz ciężarnych.

Niedokrwistość to stan patologiczny, charakteryzujący się zmniejszeniem stężenia hemoglobiny z lub bez obniżenia liczby czerwonych krwinek w porównaniu z przyjętymi normami (Hb: 14–18 g/dl dla mężczyzn, kobiety nieciężarne: 12–16 g/dl, ciężarne: 11–14 g/dl). Główną przyczyną występowania anemii na świecie jest niedobór żelaza (iron deficiency – ID), który dotyka nawet 2 mld ludzi i jest szczególnie częsty w krajach nisko rozwiniętych. Problem anemii jest wyjątkowo istotny, dotyczy bowiem ludzi w każdym wieku i skutkuje zaburzeniami wielu układów [1].

Uwagi wymaga przede wszystkim anemia ciążowa, która jest zjawiskiem bardzo powszechnym, a zbagatelizowana może nieść ze sobą poważne konsekwencje – zarówno dla matki, jak i płodu. W Polsce aż 75–87% niedokrwistości ciężarnych związanych jest z występowaniem niedoboru żelaza, drugim najczęstszym podłożem jest niedobór kwasu foliowego, a trzecim witaminy B12. Z tego powodu w niektórych krajach wprowadzona została profilaktyczna suplementacja preparatami żelaza u kobiet ciężarnych [2–5].

Niedobór żelaza skutkuje  mniejszą ilością dostarczonego tlenu, a co za tym idzie – niedotlenieniem komórek jaja płodowego,  które w pierwszym trymestrze  ciąży powinny dzielić się i powiększać swoje rozmiary w szybkim tempie. 

Żelazo jako istotny mikroelement

Żelazo jest wysoce reaktywnym pierwiastkiem, co pozwala pełnić mu rozmaite funkcje w organizmie człowieka. Właściwość ta sprawia jednak, że wytwarzane są reaktywne formy tlenu, co skutkuje cytotoksycznością występującą w przypadku jego nadmiaru. Mikroelement ten w prawidłowych stężeniach odpowiada za transport tlenu przez czerwone krwinki, wzrost i różnicowanie komórek, a dzięki potencjałowi redoks umożliwia wytwarzanie energii. Dowodzi to, że żelazo odgrywa jedną z kluczowych ról we wzroście i rozwoju płodu [6].

Biodostępność tego pierwiastka zależy od wielu czynników, w tym także od formy, w jakiej jest przyjmowany. Ponadto udowodniono, że większą biodostępność wykazuje żelazo zawarte w pokarmach pochodzenia zwierzęcego niż roślinnego. Najłatwiej wchłanialną formą jest żelazo hemowe, którego źródłem jest czerwone mięso, drób, ryby i owoce morza. Postać niehemowa znajduje się m.in. w ryżu, czarnej fasoli, pszenicy, jajkach. Mimo że wchłania się gorzej niż forma hemowa, nadal pozostaje istotnym źródłem tego mikroelementu, gdyż stanowi ponad 90% żelaza zawartego w diecie. Badania wykazały jednak, że procent jego absorpcji jest zależny również od połączenia składników w danym posiłku, nie tylko od poszczególnych składników spożywanych oddzielnie. Przykładowo, żelazo zawarte w fasoli jest wchłaniane znacznie słabiej niż żelazo zawarte w soi, natomiast gdy połączy się oba składniki, to odsetek wchłanianego żelaza jest podobny dla obu składowych, a sumaryczna ilość wchłanianego pierwiastka jest większa [7, 8].

Intensywny rozwój i wzrost płodu  oraz łożyska skutkują znacznym  wzrostem zapotrzebowania  na żelazo w drugim trymestrze  ciąży. 

Dowiedziono, że wchłanianie żelaza w formie hemowej jest praktycznie niezależne od innych związków – kwas askorbinowy nie ma wpływu na jego absorpcję, jednakże w przypadku żelaza niehemowego witamina ta powoduje znaczny wzrost jego wchłaniania [9, 10].

W organizmie żelazo występuje pod różnymi postaciami: 66,7% stanowi hemoglobina, 15–20% w formie zmagazynowanej, 10% mioglobiny, 5% to inne enzymy zawierające żelazo. Pierwiastek ten jest odzyskiwany ze zużytych erytrocytów, można więc mówić o jego krążeniu w organizmie w obiegu zamkniętym. 

Codziennie tracone jest poniżej 0,1% żelaza, m.in. poprzez mocz, pot, kał oraz złuszczony naskórek. Stanem, w którym dochodzi do zachwiania równowagi żelaza w organizmie, jest więc głównie znaczna utrata krwi [11].

Doustna suplementacja preparatami żelaza

Niezwykle istotna jest prawidłowa dieta u ciężarnych, ale nie zawsze jednak wraz z pożywieniem możliwe jest dostarczenie wystarczającej ilości żelaza. Jednym z rozwiązań dla kobiet jest doustna suplementacja tego mikroelementu. Najczęściej stosowane są preparaty siarczanu żelaza (np. Tardyferon, Pierre Fabre®) z wysoko przyswajanym żelazem na drugim stopniu utlenienia. Zaletą tych leków jest również powolne uwalnianie, dzięki czemu zminimalizowana zostaje liczba dawek przyjmowanych w ciągu dnia. Jest to korzystne dla pacjenta, gdyż pozwala zmniejszyć częstość występowania działań niepożądanych, takich jak nudności, wymioty, bóle w nadbrzuszu, zaparcia czy biegunki [11].

Witamina C

Kwas askorbinowy jest witaminą rozpuszczalną w wodzie, która zwiększa wchłanianie żelaza znajdującego się na trzecim stopniu utlenienia. Dzięki zredukowaniu tego pierwiastka do Fe II ułatwione jest jego wchłanianie z przewodu pokarmowego, jak również uwalnianie z formy zmagazynowanej [12].

Działanie kwasu askorbinowego polega na tworzeniu kompleksu chelatowego żelaza, dzięki czemu jego rozpuszczalność w jelicie cienkim zwiększa się, a w efekcie jest on łatwiej absorbowany przez błonę śluzową dwunastnicy. Aby było to możliwe, witamina C powinna być przyjmowana równocześnie ze źródłem żelaza.

Przyjęcie tej samej dawki na 4–8 godzin przed posiłkiem przynosi bardzo niewielkie efekty [13].

Bogatym źródłem witaminy C jest m.in. natka pietruszki, czerwona papryka, bruks...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy