Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy

27 lutego 2020

NR 50 (Luty 2020)

Ocena skuteczności opasek Sea-Band w niwelowaniu nudności i wymiotów u ciężarnych

77

Nudności i wymioty wikłają nawet do 80% ciąż. Największe nasilenie dolegliwości osiągają zwykle w I trymestrze. Strategie leczenia opierają się na łagodzeniu objawów i zapobieganiu powikłaniom. Ocena skuteczności opasek Sea-Band – akupresury punktu P6, w niwelowaniu nudności i wymiotów wśród ciężarnych, będących pacjentkami przychodni przyszpitalnej Szpitala Bielańskiego w Warszawie. W okresie od początku marca do końca kwietnia 2014 r. pacjentki przyszpitalnej przychodni Szpitala Bielańskiego w Warszawie otrzymały na okres tygodnia opaski Sea-Band oraz ankietę, w której codziennie dokonywały oceny nasilenia nudności i wymiotów, stosując skalę VAS (visual analog scale). Po tygodniu podsumowywały ankietę i zwracały ją wraz z opaskami. W czasie badania nie stosowały innych metod niwelujących nudności i wymioty.

Nudności i wymioty wikłają nawet do 80% wczesnych ciąż (nausea or vomiting in early pregnancy – NVP) [1, 4, 5]. Pojawiają się najczęściej ok. 5.–10. tygodnia ciąży (hebdomas graviditatis – hbd). Uważane są za najbardziej uciążliwe dolegliwości, jakie towarzyszom jej początkom. Zwykle nudności i wymioty są rozciągnięte w czasie i utrzymują się kilka tygodni. Dodatkowo pacjentki często podają, że znacząco ograniczają codzienne funkcjonowanie w wielu sferach – pracę zawodową, obowiązki domowe czy funkcje rodzicielskie.
Nudności, mimo że często w piśmiennictwie opisywane jako poranne, najczęściej utrzymują się przez cały dzień [2, 3] i ustępują ok. 20.–22. hbd, a u 10% kobiet obecne są przez całą ciążę [3]. W przypadku, gdy doprowadzają do odwodnienia i ketonurii o nasileniu wymagającym leczenia szpitalnego oraz dożylnego uzupełniania płynów, mówi się o niepowściągliwych wymiotach ciężarnych (hyperemesis gravidarum – HG). Zaburzenie to wciąż pozostaje słabo poznane, dlatego obowiązujące obecnie strategie leczenia opierają się na łagodzeniu objawów i zapobieganiu powikłaniom. 
Nudności i wymioty we wczesnej ciąży najbardziej nasilone są w I trymestrze – okresie embriogenezy. Stąd też pacjentki często obawiają się stosowania leków, a chętnie sięgają po rozwiązania niefarmakologiczne. Jednym z nich jest zaczerpnięta z medycyny chińskiej, znana od ponad XXIII stuleci, stymulacja punktu P6 (pericardium 6; zwany także Nei Kuan lub Nei Guan) [6] odpowiadającego za niwelowanie nudności i wymiotów. Jest on zlokalizowany na wewnętrznej powierzchni przedramienia, ok. 4,5–5,0 cm powyżej nadgarstka, między mięśniem zginaczem nadgarstka promieniowym a ścięgnami mięśnia dłoniowego długiego. Wiele badań wykazało skuteczność tej metody w terapii nudności i wymiotów pooperacyjnych (postoperative nausea and vomiting – PONV) czy związanych ze stosowaniem chemioterapii. Przegląd Cochrane wykazał sprzeczne wyniki, jeśli chodzi o NVP [7]. Jednak badania przeprowadzone później wskazują na skuteczność tej metody w zapobieganiu i niwelowaniu nudności i wymiotów ciężarnych [8, 9].
Celem badania była ocena skuteczności stymulacji punktu P6 poprzez jego akupresurę za pomocą opasek Sea-Band w niwelowaniu nudności i wymiotów u ciężarnych, będących pacjentkami poradni przyszpitalnej Szpitala Bielańskiego w Warszawie.
Badanie prowadzono od początku marca do końca kwietnia 2014 r. Ciężarne, będące pod opieką przychodni przyszpitalnej, które zgłaszały nudności i wymioty, otrzymywały opaski Sea-Band na okres tygodnia. Działanie opasek opiera się na akupresurze – ucisku na punkt P6. Pacjentki miały je nosić przez okres tygodnia. Każdego dnia zaznaczały w ankiecie stopień nasilenia nudności oraz wymiotów, stosując skalę VAS (visual analog scale) od 1 do 10 (gdzie 1 – oznaczał brak, 10 – ekstremalnie silne). Ocena była dokonywana każdego dnia o tej samej porze – wieczorem. Po tygodniu podsumowywały ankietę i zwracały ją wraz z opaskami lekarzowi prowadzącemu. W czasie badania pacjentki nie stosowały innych form terapii NVP.

Tab. 1. Charakterystyka badanej grupy
Cecha  
Wiek (lata) 33
Wiek ciążowy (tydzień) 10
Rodność  
Ciąża pierwsza 35,5%
Wieloródka 64,5%

Wyniki

Badaniem objęto 31 pacjentek (N = 31), w wieku 28–44 lata; w ciążach o zaawansowaniu między 6.–14. hbd. Większość badanych (74%) oceniła wstępne nasilenia nudności na 7–8 w przytoczonej powyżej skali (ryc. 1). Pierwszego dnia badania 19% (6 pacjentek) stwierdziło poprawę (zmniejszenie nasilenia o 1–2 stopnie), a 61,2% nie zauważyło żadnej zmiany (ryc. 2).
Około 65% (20 z 31) pacjentek podało znaczne zmniejszenie dolegliwości – nudności ustępowały zupełnie lub pozostawały na nieznacznym poziomie 7. dnia badania (według skali poziom 1–3). U 7 badanych wystąpiła niewielka poprawa – zmniejszenie nasilenia nudności o 1–2 punkty. Natomiast u 4 (13%) dolegliwości utrzymywały się na niezmienionym poziomie przez cały okres badania (ryc. 3).
Większość pacjentek (64,5%) stwierdziła, że poleciłoby tę metodę innym ciężarnym. Niemniej jednak, ok. 13% podało, że w czasie badania występowały u nich zawroty głowy. Pojawiały się pod koniec dnia i zmuszały do okresowego (1–2 godzin) zdjęcia opasek. 

Dyskusja

Nudności i wymioty ciężarnych stanowią najczęstsze dolegliwości zgłaszane przez pacjentki we wczesnej ciąży [10]. Zwykle występują między 6.–12. tygodniem ciąży, jednak często utrzymują się do 20. tygodnia lub dłużej – ok. 20% pacjentek [11]. Mogą w istotny sposób wpływać na codzienną aktywność, także zawodową. Patomechanizm nie został do końca poznany. Wiadomo, że sama ciąża wiąże się ze spowolnioną motoryką jelita oraz opóźnionym opróżnianiem żołądka. Wynika to z działania progesteronu zmniejszającego napięcie mięśni. Zjawisko to nie leży jednak u podstawy NVP, lecz może się przyczyniać do ich nasilenia [14]. Dużą rolę przypisuje się tu zmianom hormonalnym w ciąży – gonadotropina kosmówkowa (βhCG), estrogeny [12]. Rozpoznanie to jest dokonywane po wykluczeniu innych stanów, w których występują nudności i wymioty: nieżyt żołądkowo-jelitowy, refluks żołądkowo-przełykowy, zapalenie pęcherzyka żółciowego, choroba wrzodowa żołądka, zapalenie wyrostka, wątroby czy zaburzenia hormonalne (np. choroba Addisona) [13]. W ocenie nasilenia omawianych dolegliwości stosuje się skalę Rhodes lub VAS, w której nasilenie dolegliwości oceniane jest subiektywnie przez pacjenta, poprzez przypisanie cyfry 0–10. W niniejszym badaniu natężenie nudności i wymiotów ciężarne dokonywały w oparciu o skalę VAS.
W uśmierzaniu omawianych dolegliwości stosuje się antyemetyki, zmianę sposobu żywienia, suplementację witamin, a także akupresurę. Mechanizm działania tej ostatniej nie został do końca poznany. Uważa się, że zarówno akupunktura, jak i akupresura wpływają na układ pokarmowy na drodze odruchów pobudzających i hamujących. Tezę tę popierają wyniki badania Sato i wsp. [15]. Stymulacja skóry brzucha szczurów wywierała efekt hamujący, natomiast okolicy punktu P6 na kończynach – pobudzający.
Według wielu doniesień, akupresura P6 okazała się skuteczna w niwelowaniu nudności związanych z chorobą lokomocyjną, towarzyszących chemioterapii czy występujących w okresie pooperacyjnym [22]. Badania Miller [16] i De Veciana [17] wykazały, że jest to metoda skuteczna również w uśmierzaniu nudności ciężarnych o łagodnym i średnim nasileniu. W obu opracowaniach nie stwierdzono, by okazała się skuteczna, gdy natężenie dolegliwości było znaczne. W prezentowanym materiale większość pacjentek (64,5%) w momencie rozpoczęcia badania podała, że oceniają nasilenie NVP na 7–8 w skali 0–10, co należy uznać za znaczne. Na koniec ostatniego dnia badania (VII) największa gr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy