Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

29 czerwca 2021

NR 58 (Czerwiec 2021)

Korzyści kliniczne zastosowania doustnego preparatu symbiotycznego zawierającego bakterie z rodzaju Bifidobacterium i Lactobacillus u ciężarnych kobiet z podwyższonym ryzykiem zakażeń pochwy/sromu

0 117

U 32 ciężarnych kobiet z przynajmniej jedynym przebytym w bieżącej ciąży epizodem zapalenia pochwy/sromu dokonano oceny korzyści klinicznych zastosowania między 25./26. a 39./40. tygodniem ciąży suplementacji doustnym produktem symbiotycznym zawierającym szczepy bakterii zarówno z rodziny Lactobacillus, jak i Bifidobacterium (Lactinova® mama). U żadnej z badanych pacjentek nie zaobserwowano nawrotu infekcji, czemu towarzyszyło znamienne obniżenie pH pochwy. Długoterminowe stosowanie preparatu Lactinova® mama wiązało się z korzystnym profilem tolerancji i wysokim poziomem satysfakcji pacjentek.

Istnieją liczne dowody wskazujące na korzyści kliniczne suplementacji probiotykami zawierającymi bakterie produkujące kwas mlekowy w okresie ciąży i połogu [1].
Do tej rodziny bakterii, poza rodzajem Lactobacillus zaliczamy również bakterie probiotyczne z rodzaju Bifidobacterium. Ostatnie lata przynoszą coraz więcej dowodów potwierdzających znaczenie szczepów probiotycznych z rodzaju Bifidobacterium dla prawidłowego przebiegu ciąży i połogu [2]. Okazuje się, że progesteron zmienia skład mikrobioty jelitowej u ciężarnej kobiety, promując, szczególnie w późnej ciąży, wzrost szczepów Bifidobacterium. W rezultacie podczas ciąży stopniowo wzrasta zawartość bakterii tego rodzaju w jelitach [3]. Bakterie z rodzaju Bifidobacterium są jednymi z pierwszych mikroorganizmów zasiedlających przewód pokarmowy noworodka i stanowią dominującą część składową mikroflory jelitowej noworodka karmionego mlekiem matki [4, 5]. Niezwykle ważną z punktu widzenia klinicznego cechą bakterii wytwarzających kwas mlekowy, w tym szczepów z rodzaju Bifidobacterium, jest ich zdolność do translokacji z jelita do gruczołu piersiowego, a także ich obecność w łożysku i płynie owodniowym [6, 7]. Spośród wielu potencjalnie istotnych klinicznie korzystnych działań bifidobakterii, a szczególnie szczepów Bifidobacterium breve BR03 oraz Bifidobacterium lactis BS01, u kobiet ciężarnych i noworodków najważniejsze wydają się następujące:

POLECAMY

  • hamowanie kolonizacji bakteriami chorobotwórczymi w rezultacie antybiotykoterapii lub po cięciu cesarskim [4, 8–12],
  • poprawa perystaltyki jelit, szczególnie w przypadkach występowania zaparć i wzdęć [13, 14],
  • poprawa metabolizmu węglowodanów zarówno u matki, jak i płodu/noworodka [15–17],
  • łagodzenie alergii i chorób atopowych [18],
  • działanie przeciwzapalne, poprawa wydolności układu odpornościowego – działanie immunostymulujące [19, 34],
  • normalizacja poziomu cholesterolemii [20],
  • zdolność do wytwarzania endogennego kwasu foliowego [21, 22],
  • poprawa tolerancji laktozy w przypadkach zaburzeń jelitowych związanych z jej nietolerancją [23–25],
  • eradykacja patogennych bakterii jelitowych (szczególnie E. coli) oraz usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii w jelitach [26, 35],
  • zmniejszenie ryzyka martwiczego zapalenia jelit u wcześniaka [27–29],
  • zapobieganie zaburzeniom trawiennym noworodka
  • takim jak kolka [35].

W większości z wyżej wymienionych działań Bifidobacterium działają synergistycznie ze szczepami probiotycznymi z rodzaju Lactobacillus [2]. 
Do najlepiej przebadanych szczepów bakterii z rodzaju Lactobacillus należą Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53 103) oraz Lactobacillus acidophilus LA02 (DSM 21717). L.rhamnosus GG wykazuje korzystne działanie immunomodulujące, poprawia pracę przewodu pokarmowego, a podawany w ciąży zmniejsza ryzyko cukrzycy ciążowej oraz egzemy i atopowego zapalenia skóry u dzieci [19, 30, 31]. L.acidophilus LA02 odgrywa ważną rolę w zakresie równowagi kwasowo-zasadowej oraz bariery odpornościowej przewodu pokarmowego. Ponadto bakterie z tego szczepu wytwarzają w pochwie barierę ochronną w postaci biofilmu odgrywającego kluczową rolę w prewencji zakażeń zarówno grzybiczych, jak i bakteryjnych [32, 33].
Ważną z punktu widzenia klinicznego cechą probiotyków doustnych jest ich zdolność do zasiedlania podawanymi szczepami nie tylko przewodu pokarmowego, ale również pochwy [1].
Niniejsze badanie zaplanowano w celu oceny korzyści klinicznych zastosowania suplementacji doustnym produktem probiotycznym zawierającym szczepy bakterii z rodzaju zarówno Lactobacillus, jak i Bifidobacterium, u ciężarnych z podwyższonym ryzykiem zakażeń pochwy.

Materiał i metody

Kryteria włączenia i wyłączenia były w tym badaniu następujące:

  1. Kryteria włączenia:
  • wiek 18–35 lat,
  • wiek ciążowy w momencie rekrutacji – 25.–28. HBD,
  • co najmniej jeden epizod zapalenia pochwy/sromu w bieżącej ciąży. 
  1. Kryteria wyłączenia:
  • stosowanie w momencie rekrutacji lub w okresie dwóch tygodni poprzedzających rekrutację jakichkolwiek antybiotyków, preparatów dopochwowych lub probiotyków doustnych,
  • objawy zakażenia pochwy/sromu w momencie rekrutacji,
  • patologia położnicza wymagająca wdrożenia leczenia i/lub reżimu łóżkowego,
  • przedwczesne odpływanie płynu owodniowego.

Populację badaną stanowiły 32 ogólnie zdrowe kobiety w wieku 20–33 lata (mediana – 26 lat) znajdujące się w momencie rekrutacji w ciąży o czasie trwania od 25. do 26. HBD. 
11 spośród 32 kobiet, które ukończyły badanie (34,3%), to pierwiastki, 20 (62,5%) znajdowało się w ciąży drugiej, a jedna (3,2%) w ciąży trzeciej. 
Wywiad położniczy badanych kobiet przedstawiał się następująco:

  • ciąża pierwsza – 11 pacjentek (34,4%),
  • jedno przebyte poronienie samoistne (w 7.–11. ty-
  • godniu ciąży) – trzy pacjentki (aktualnie w drugiej ciąży) (9,4%),
  • jeden przebyty poród drogami natury – 10 pacjentek (31,3%),
  • jedno przebyte cięcie cesarskie – siedem pacjentek (21,9%) (wskazania: brak postępu porodu – cztery pacjentki; położenie miednicowe – dwie pacjentki; podejrzenie makrosomii płodu – jedna pacjentka),
  • dwa przebyte porody drogami natury – jedna pacjentka (3,2%).

U 21 spośród badanych kobiet (65,6%) wystąpił w bieżącej ciąży, przed rekrutacją pacjentki do badania, jeden epizod zapalenia pochwy/sromu. U pozostałych 11 pacjentek (34,4%) w momencie rekrutacji do badania wywiad dotyczący bieżącej ciąży był obciążony dwoma przebytymi epizodami vulvovaginitis. We wszystkich przypadkach były to epizody drożdżycy pochwy/sromu o typowych objawach i przebiegu klinicznym, które miały miejsce między 9. a 20. tygodniem ciąży. W leczeniu stosowano leki dopochwowe: natamycynę (10 pacjentek, 31,3%), nystatynę (21 pacjentek, 65,6%) lub klotrymazol (1 pacjentka, 3,1%), uzyskując doraźną poprawę.
Badanie przeprowadzono według następującego protokołu:

  • podczas wizyty 0 (25.–26. tydzień ciąży), w ramach której miała miejsce rekrutacja do badania, wykonywano rutynowe badanie kliniczne obejmujące m.in. pomiar pH pochwy;
  • podczas kolejnych trzech wizyt przeprowadzano rutynowe badanie kliniczne stosowne dla wieku ciążowego zgodnie z zaleceniami Ministra Zdrowia dotyczącymi prowadzenia ciąży (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej). Na każdej wizycie wykonywano pomiar pH pochwy za pomocą paska wskaźnikowego firmy Merck (MColorpHast), a podczas wizyt pierwszej, drugiej i trzeciej przeprowadzano wywiad dotyczący tolerancji badanego preparatu. Wizyta pierwsza miała miejsce między 30. a 32. tygodniem zatrzymania miesiączki (mediana – 31 tygodni). Wizyta druga miała miejsce między 35. a 37. tygodniem zatrzymania miesiączki (mediana – 36 tygodni), a wizyta trzecia miała miejsce między 39. a 40. tygodniem ciąży (mediana – 40 tygodni). Na ostatniej wizycie dokonywano oceny satysfakcji pacjentki ze stosowania badanego preparatu, kategoryzując ją jako: bardzo niezadowolona > niezadowolona > trudno powiedzieć > zadowolona > bardzo zadowolona;
  • ocena okołoporodowa obejmowała analizę przebiegu porodu i wczesnego połogu oraz stan noworodka na podstawie dokumentacji medycznej.

Po zakwalifikowaniu pacjentki do badania wyposażono ją w zapas, do następnej wizyty, badanego preparatu (Lactinova® mama) o składzie przedstawionym w tabeli 1.
 

Tab. 1. Skład preparatu Lactinova® mama (1 kapsułka – 3,75 mld CFU*)
Składniki 1 kapsułka
Lactobacillus rhamnosus GG 1,5 × 109 CFU*
Lactobacillus acidophilus LA02 0,75 × 109 CFU*
Bifidobacterium breve BR03 0,75 × 109 CFU*
Bifidobacterium lactis BS01 0,75 × 109 CFU*
FibregumTM – błonnik (prebiotyk) 250 mg

* CFU – Colony Forming Unit – jednostka tworząca kolonię.

Wraz z preparatem pacjentkom przekazywano instrukcję jego stosowania (jedna kapsułka/dobę).
U żadnej z pacjentek włączonych do badania nie wystąpiły medyczne powody jego przerwania. Wskaźnik drop-out wynosił w przeprowadzonym badaniu 8,6% – trzy pacjentki spośród 35 wstępnie zakwalifikowanych do badania nie ukończyły go z powodu braku dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej okresu okołoporodowego. 

Wyniki

Tabela 2 przedstawia wyniki pomiarów pH pochwy dokonanych w trakcie poszczególnych wizyt. 
 

Tab. 2. pH pochwy u badanych pacjentek
pH pochwy Wizyta 0 Wizyta 1 Wizyta 2 Wizyta 3
4,0 8 (25%) 21 (65,6%) 26 (81,2%) 28 (87,5%)
4,4 20 (62,6%) 10 (31,3%) 6 (18,7%) 4 (12,5%)
4,7 5 (15,6%) 1 (3,1%) 1 (3,1%) 0 (0%)


Stwierdzono znamienny statystycznie trend do obniżenia pH pochwy w trakcie przyjmowania preparatu Lactinova® mama, zauważalny już na wizycie pierwszej i pogłębiony w kolejnych wizytach (test chi-kwadrat: p < 0,01).
U żadnej pacjentki między wizytą 0 a wizytą trzecią nie wystąpiły objawy zapalenia pochwy/sromu. Jedynym objawem pojawiającym się po rozpoczęciu przyjmowania badanego preparatu była nieco zwiększona ilość wydzieliny pochwowej, co zaobserwowały cztery pacjentki (12,5%) na wizycie pierwszej. Objawowi temu nie towarzyszyło pieczenie/ swędzenie. Żadna z tych pacjentek nie zgłosiła występowania tego objawu na kolejnych wizytach. 
Podczas wizyty trzeciej zapytano pacjentki o ich satysfakcję ze stosowania badanego preparatu. Bardzo zadowolone były 24 pacjentki (75,0%), a zadowolonych było osiem pacjentek (25,0%). Żadna z pacjentek nie wybrała odpowiedzi „niezadowolona” ani „bardzo niezadowolona”. 
W trakcie podawania badanego preparatu u żadnej z pacjentek nie zaobserwowano zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego takich jak zatrucie pokarmowe, wzdęcia czy zaparcia.
Wszystkie badane kobiety urodziły w terminie żywe noworodki, spośród których 18 (56,3%) to noworodki płci żeńskiej, a 14 (43,7%) – płci męskiej. W 23 przypadkach (71,8%) miał miejsce poród drogami natury, a u dziewięciu pacjentek (28,2%) wykonano cięcie cesarskie, do którego wskazania były następujące: stan po cięciu cesarskim (siedem pacjentek) oraz brak postępu porodu (dwie pacjentki). Masa urodzeniowa noworodków urodzonych przez badane kobiety wahała się od 3350 do 4040 g (mediana – 3620 g). Wszystkie noworodki zostały ocenione w punktacji Apgar na 9 lub 10 punktów. U żadnego z noworodków nie stwierdzono wad wrodzonych. W trakcie obserwacji klinicznej noworodków podczas pobytu matki i dziecka w szpitalu u żadnego z noworodków nie zaobserwowano innych powikłań neonatologicznych poza hiperbilirubinemią, która w czterech przypadkach wymagała zastosowania fototerapii.

Dyskusja

Do obserwacji klinicznej zakwalifikowano w tym badaniu pacjentki obarczone zwiększonym ryzykiem zakażeń pochwy/sromu. Po wdrożeniu u tych pacjentek suplementacji synbiotykiem Lactinova® mama u żadnej z nich nie stwierdzono nawrotów zapalenia pochwy/sromu, notując jednocześnie znamienne statystycznie obniżenie pH pochwy w trakcie przyjmowania tego preparatu. Wyniki te sugerują skuteczność doustnej suplementacji tym synbiotykiem w zakresie wzmocnienia lokalnej bariery ochronnej w pochwie. Zawarte w tym preparacie szczepy bakterii probiotycznych posiadają wykazane w wielu badaniach właściwości korzystnego modulowania odporności na poziomie zarówno ogólnoustrojowym, jak i miejscowym [1, 19, 34]. 
Całkowity brak u pacjentek otrzymujących preparat Lactinova® mama częstych, szczególnie w III trymestrze ciąży, zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego takich jak wzdęcia czy zaparcia może wynikać z unikalnych właściwości zawartych w tym produkcie szczepów z rodzaju Bifidobacterium. Obydwa te szczepy (Bifidobacterium breve BR03 [DSM 16 604] oraz Bifidobacterium lactis BS01 [LMG P-21 384]) w badaniach eksperymentalnych wykazały potencjał hamujący rozwój patogennych szczepów z rodziny Escherichia coli O157:H7 produkujących aminy biogenne i odpowiedzialnych za zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego [36, 37].
Zespół ekspertów w niedawno opublikowanym stanowisku rekomenduje stosowanie preparatu Lactinova® mama 28...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy