Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

29 sierpnia 2018

NR 41 (Sierpień 2018)

Zastosowanie probiotyków w ginekologii

0 289

Infekcje układu moczowo-płciowego są najczęstszą przyczyną wizyt w poradni ginekologicznej. Prawidłowa liczebność kolonii bakterii z rodzaju Lactobacillus spp. odpowiada za utrzymanie równowagi ekosystemu pochwy. W mikroflorze pochwy stwierdza się zarówno bakterie beztlenowe i tlenowe, a równowaga pomiędzy liczbą kolonii bakterii gwarantuje prawidłowy ekosystem pochwy. Zastosowanie probiotyków w leczeniu infekcji układu moczowo-płciowego wymaga indywidualizacji terapii, ze względu na odrębność składu mikroflory pochwy każdej kobiety, zamieszkujących różne szerokości geograficzne. Właściwy wybór probiotyków powinien stanowić pierwszy i kluczowy krok w leczeniu infekcji dróg rodnych.

Drożdżakowe zapalenie pochwy i sromu jest drugą najczęstszą infekcją dróg rodnych po bakteryjnym zapaleniu pochwy, a zarazem najczęstszą przyczyną wizyt w poradni ginekologicznej. Dane epidemiologiczne pokazują, że 70–75% kobiet doświadczy co najmniej jednego drożdżakowego zapalenia sromu i pochwy, natomiast 5–8% cierpi z powodu nawrotowej (minimum 4 epizody w ciągu roku) postaci schorzenia. Bakteryjna waginoza dotyka około 10–29% kobiet w wieku reprodukcyjnym – nawet 80% nie zgłasza żadnych dolegliwości [1,2].
Błona śluzowa pochwy jest zbudowana z trzech warstw komórek bogatych w glikogen – metabolizowany do glukozy i kwasu mlekowego, co obniża pH pochwy i sprzyja kolonizacji kwasolubnych pałeczek Lactobacillus spp. W mikroflorze pochwy stwierdza się zarówno bakterie beztlenowe i tlenowe (Gardnerella vaginalis, Peptostreptococcus spp., Prevotella spp., Escherichia coli, Streptococcus agalactiae, Enterococcus faecalis), a równowaga pomiędzy liczbą kolonii bakterii gwarantuje prawidłowy ekosystem pochwy [3]. 
Fizjologicznie pałeczki kwasu mlekowego wytwarzają:

  • kwas mlekowy, 
  • nadtlenek wodoru,
  • inhibitory proteaz,
  • bakteriocyny – substancje o właściwościach bakteriostatycznych oraz bakteriobójczych, obniżających pH pochwy [4,5].

Prawidłowa liczebność kolonii bakterii z rodzaju Lactobacillus spp. (podlegająca m.in. zmianom w przebiegu cyklu miesiączkowego czy zmianom hormonozależnym – silne agonistyczne działanie estrogenu) odpowiada za utrzymanie równowagi ekosystemu pochwy. Negatywny wpływ na mikrośrodowisko pochwy wywiera m.in. przewlekła antybiotykoterapia, antykoncepcja hormonalna, nikotynizm, cukrzyca lub zaburzenia odporności, powodując zmniejszenie liczebności kolonii Lactobacillus, a tym samym predysponując do rozwoju bakteryjnej waginozy (wielobakteryjne zapalenie pochwy) czy drożdżakowego zapalenia sromu i pochwy. Praktyka kliniczna często pokazuje niewystarczającą skuteczność terapii przeciwbakteryjnej czy przeciwgrzybiczej z koniecznością zastosowania preparatów probiotycznych (w postaci doustnej lub dopochwowej), odbudowujących florę bakteryjną pochwy. Mastromarino i wsp. w swoich badaniach pokazali skuteczność preparatów zawierających pałeczki kwasu mlekowego w leczeniu bakteryjnej waginozy, gdzie po 7 dniach terapii wszystkie pacjentki z grupy badanej były zdrowe, a u 83% z nich obserwowano prawidłową biocenozę pochwy [6].
Probiotyki – preparaty zawierające żywe bakterie naturalnego mikrobiomu, wywierające pozytywny prozdrowotny lokalny lub ogólnoustrojowy wpływ, wykorzystywane w profilaktyce oraz leczeniu wielu schorzeń, w tym infekcji dróg rodnych. Wspólną cechą bakterii z rodzaju Lactobacillus jest możliwość beztlenowego rozkładu węglowodanów na drodze fermentacji mlekowej. Probiotyki wykorzystywane w ginekologii i położnictwie:

  • należą do gatunku kolonizującego pochwę,
  • wykazują oporność na antybiotyki swoiste względem gatunku oraz możliwość adhezji do nabłonka pochwy,
  • działają antagonistycznie do patogenów wywołujących zakażenia układu moczowo–płciowego [7]. 

Jakość probiotyków zarejestrowanych jako lek/preparat farmaceutyczny jest lepsza niż jakość suplementów diety, ale tylko nieliczne probiotyki są zarejestrowane jako produkt leczniczy. Prebiotyki – są to niepodlegające trawieniu składniki żywności, na przykład fruktooligosacharydy i inulina, które selektywnie stymulują rozwój i/lub aktywność jednego lub ograniczonej liczby szczepów bakterii w jelicie grubym i w ten sposób korzystnie wpływają na stan zdrowia człowieka.
Anukam i wsp. w swoim badaniu pokazali, że w grupie pacjentek, u których w leczeniu bakteryjnej waginozy zastosowano połączenie antybiotyku z pałeczkami kwasu mlekowego, zaobserwowano znacząco wyższy odsetek wyleczeń – 88% vs 40% oraz wzrost liczby kolonii Lactobacillus spp., w porównaniu do grupy leczonej tylko antybiotykiem [8]. Suplementacja pałeczek kwasu mlekowego jest niezwykle istotna w profilaktyce nawrotów bakteryjnej waginozy [9]. 
Zastosowanie probiotyków w leczeniu infekcji układu moczowo-płciowego wymaga indywidualizacji terapii, ze względu na odrębność składu mikroflory pochwy każdej kobiety, zamieszkujących różne szerokości geograficzne. W populacji polskich kobiet dominują: L. acidophilus (35%), L. fermentum (30%), L. plantarum (30%), natomiast L. delbrueckii oraz L. rhamnosus stanowią jedynie 5% całego ekosystemu. Zgodnie z wynikami badań skuteczność probiotyku w leczeniu waginozy bakteryjnej powinna opierać się na szczepach Lactobacillus dominujących w biocenozie pochwy danej populacji kobiet [10].
Obecnie na rynku farmaceutycznym znajdują się m.in. dwa preparaty spełniające warunki skutecznego probiotyku – INVAG® oraz LACTOVAGINAL®, zawierające szczepy Lactobacillus pochodzące z polskiej populacji.
W skład INVAG® wchodzą żywe bakterie kwasu mlekowego – Lactobacillus fermentum 57 A, Lactobacillus plantarum 57 B, Lactobacillus gasseri 57C, w ilości nie mniej niż 109 CFU bakterii, wykazujące antagonistyczne działanie w stosunku do Gardnerella vaginalis, Prevotella bivia, Streptococcus agalactiae, Candida albicans, Escherichia coli. Wskazaniem do zastosowania INVAG® są:

  • antybiotykoterapia, chemioterapia i radioterapia,
  • stan po leczeniu infekcji bakteryjnej, grzybiczej,
  • atrofia urogenitalna,
  • wspomagająco w leczeniu infekcji dróg rodnych.

Skuteczność INVAG® została potwierdzona w randomizowanym, kontrolowanym placebo z podwójnie ślepą próbą badaniu przeprowadzonym z udziałem 160 kobiet. Efektywność zastosowanego leczenia sprawdzano w czasie 4 kolejnych wizyt, pobierając wymazy z pochwy, celem określenia składu mikroflory oraz pH pochwy z uwzględnieniem kryteriów Nungenta. Otrzymane wyniki potwierdziły znaczący wzrost liczby kolonii pałeczek kwasu mlekowego, obniżenie pH pochwy, kolonizację pochwy przez co najmniej jeden ze szczepów bakteryjnych zawartych w preparacie INVAG® (w czasie 3 wizyty u 82%, a 4 – 47,5% grupy badanej). Co więcej, u 40% pacjentek szczepy Lactobacillus były nadal obecne w rozmazach pochwowych po średnio 15 dniach od zakończenia leczenia INVAG®. Wyniki te wskazują na stabilną kolonizację bakterii probiotycznych u kobiet leczonych za pomocą INVAG®. Nie odnotowano także żadnych działań niepożądanych w czasie badania, potwierdzając bezpieczeństwo terapii. Co więcej otrzymane wyniki badań potwierdzają wysoką skuteczność miejscowej terapii w leczeniu infekcji dróg rodnych [11]. Zaletą preparatu jest jego skład – bakterie probiotyczne wyizolowane z mikroflory zdrowej kobiety, które charakteryzują się silnymi właściwościami antagonistyczn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy