Menopauza w ujęciu uroginekologii

Słowo „menopauza” oznacza ostatnią miesiączkę w życiu kobiety lub jest używane jako synonim przekwitania oraz okresu menopauzalnego [1]. Istotne jest uświadomienie pacjentce, że konsekwencje menopauzy, czyli przekwitania, w obrębie pochwy, sromu, cewki moczowej i pęcherza moczowego będą z biegiem lat się nasilać, ponieważ w tych miejscach znajduje się dużo receptorów estrogenowych. Menopauza wynika z atrezji komórek jajowych w jajnikach i w związku z tym znacznego obniżenia produkcji hormonów płciowych. W trakcie pierwszego roku po menopauzie wydzielanie estrogenów gwałtownie spada – o 80%. Odmiennie stężenia testosteronu i siarczanu dehydroepiandrosteronu (DHEA-S) obniżają się stopniowo z wiekiem [1–3]. 
Pomenopauzalny zanik pochwy i sromu (ang. vulvovaginal atrophy – VVA) albo atrofię urogenitalną (ang. urogenital atrophy – UGA) z powodu złożoności objawów w literaturze anglojęzycznej zastąpiono pojęciem genitourinary syndrome of menopause (GSM) – zespół urogenitalny okresu menopauzy lub menopauzalny zespół moczowo-płciowy (patrz: ramka) [2–3]. 
GSM ogólnie dotyka 10–50% kobiet w okresie menopauzy, natomiast dla grupy wiekowej 55–65 jest to ok. 40%. Do najczęściej zgłaszanych objawów należą: 

• suchość, 
• podrażnienie, 
• świąd, 
• bolesne stosunki, 
• częstomocz, 
• parcia na mocz, 
• bolesne oddawanie moczu [2–7]. 

Wśród kobiet aktywnych seksualnie po menopauzie 55% zgłasza dysfunkcje seksualne, z czego u minimum 40% wynikają one z GSM [8–11]. Zmniejsza się pociąg seksualny, podniecenie, satysfakcja seksualna oraz częstość stosunków. Z towarzyszących objawów pacjentki wymieniają występujący częściej niepokój, depresję, obniżoną ocenę swojego ciała i narządu płciowego, negatywny wpływ na ich związek, na sen oraz ogólnie na jakość życia [12]. 
GSM może mieć negatywny wpływ także na partnerów w zakresie ogólnego zdrowia psychicznego, jakości życia oraz łączącego ich związku. Partnerzy kobiet pomenopauzalnych informowali o: 

• unikaniu sytuacji intymnych z powodu dyskomfortu w obrębie pochwy (79%),
• zaprzestaniu współżycia (30%), 
• obawach, że stosunek będzie bolesny dla kobiety (65%), 
• zaobserwowaniu spadku libido u partnerki (58%) [13–15].

Prawie 60% pacjentek niepytanych bezpośrednio o objawy GSM nie informuje o nich swojego lekarza. Może to być spowodowane zakłopotaniem, opinią, że nie należy tego tematu poruszać na wizycie lekarskiej, przekonaniem, że dolegliwości są stanem przejściowym lub naturalnym procesem wynikającym ze starzenia się. Niektóre kobiety są przekonane, że nie ma sposobów leczenia GSM. Jedynie 7% ankietowanych pomenopauzalnych pacjentek potwierdzało, że były pytane przez specjalistę o dolegliwości w obrębie pochwy i sromu [8, 11, 16–21].

Terapia hormonalna

Są dostępne bez recepty preparaty niehormonalne, które nie przynoszą trwałego efektu, natomiast mogą nasilać objawy GSM u kobiet, ponieważ często mają nieodpowiednią osmolarność lub pH. 
Wśród preparatów niehormonalnych, które specjalista może zaproponować chorej, należy wymienić:

• lubrykanty pochwowe (ang. lubricants) na bazie wody, poprawiające poślizg,
• pochwowe środki nawilżające nabłonek pochwowy (ang. moisturizers), zawierające polimery polikarbofilu. 

Zaletą jest możliwość kupowania ich bez recepty. Mogą one łagodzić część objawów GSM, ale nie są leczeniem przyczynowym, pozwalającym odbudować zanikowe tkanki. Lubrykanty są stosowane tylko przed stosunkiem i w jego trakcie, ich zadaniem jest zmniejszenie dyspareunii. Środki nawilżające dają dłuższe nawilżenie, ale muszą być stosowane regularnie, zwykle kilka razy w tygodniu. Mogą zawierać różne dodatkowe składniki nadające kolor i zapach, dające uczucie ciepła, bakteriobójcze i plemnikobójcze, które niestety mog...