Lipidy w przeważającej ilości mogą być syntetyzowane w organizmie ludzkim z glukozy, co wiąże się jednak z wysokim wydatkiem energetycznym (nakład energii – ok. 25%). Jednakże kwas linolowy (LA) i alfa-linolenowy (ALA) muszą być dostarczane z pożywieniem, ponieważ w komórkach ciała człowieka nie istnieje szlak metaboliczny umożliwiający syntezę kwasów tłuszczowych z podwójnymi wiązaniami w pozycjach n-3 i n-6. Stąd LA i ALA są nazywane niezbędnymi nienasyconymi kwasami tłuszczowymi (NNKT).
W wyniku przemian biochemicznych (elongacja i desaturacja łańcuchów kwasów tłuszczowych), zachodzących głównie w wątrobie i mózgu, LA (n-6) jest metabolizowany do kwasu arachidonowego (AA), a ALA (n-3) – do kwasu eikozapentaenowego (EPA) i następnie do kwasu dokozaheksaenowego (DHA). Pełnią one bardzo istotną funkcję w budowaniu błon komórkowych, w tym osłonek mielinowych neuronów centralnego i obwodowego układu nerwowego.
Związki te z uwagi na swoją strukturę chemiczną są nazywane wielonienasyconymi niezbędnymi kwasami tłuszczowymi – odpowiednio: AA – WNKT omega-6, a DHA i EPA – WNKT omega-3. W literaturze anglojęzycznej przyjęto dla tych kwasów nazwę: długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe (long chain polyunsaturated fatty acids – LC-PUFA).
Szacuje się, że synteza DHA z ALA jest procesem bardzo nieefektywnym, gdyż zachodzi tylko w mniej więcej 0,5–1% u mężczyzn i jest nieco wyższa u kobiet (nie przekracza 9%). Fizjologicznie podczas ciąży zapotrzebowanie na DHA znacząco wzrasta, jest on bowiem preferencyjnie transportowany przez łożysko do płodu, szczególnie podczas III trymestru. Ma to związek z szybkim rozwojem centralnego układu nerwowego dziecka oraz całkowitym uzależnieniem płodu od DHA dostarczanego z krwią matki [1].
DHA jest wbudowywany w osłonki mielinowe otaczające neurony i stanowi 50% całej masy osłonki i blisko 97% wszystkich kwasów tłuszczowych obecnych w mózgu [2]. Podczas III trymestru ciąży, gdy następuje najszybszy wzrost masy mózgu, płód potrzebuje ok. 45–50 mg/kg na dzień kwasów omega-3 [3, 4]. W ciągu pierwszych sześciu miesięcy życia DHA jest akumulowany w ilości 10 mg dziennie u dzieci karmionych piersią, z czego 48% jest spożytkowane przez rosnący mózg [5].
Rozkład fosfolipidów WNKT omega-3 w centralnym układzie nerwowym wykazuje uderzającą różnicę między EPA i DHA. W ludzkim mózgu poziom DHA jest o 250–300 razy wyższy niż EPA [6]. DHA występuje głównie we frakcji fosfolipidowej istoty szarej mózgu, we frakcjach fosfatydyloetanoloaminy oraz fosfatydyloseryny, i jest niezbędny przede wszystkim w mielinizacji, regeneracji neuronów i tworzeniu synaps podczas rozwoju płodu i u dziecka w pierwszych dwóch latach po urodzeniu. EPA występuje głównie we frakcji fosfatydyloinozytolu fosfolipidów błonowych i odgrywa wiodącą rolę w stabilizacji systemu neuroprzekaźników. Stąd wynika ich różna rola w procesach biologicznych związanych z neurogenezą i plastycznością synaptyczną [7, 8].
DHA jest wykorzystywany przede wszystkim do budowy i funkcjonowania błon komórkowych. Bierze także udział w kilku istotnych ogólnoustrojowych procesach biologicznych, takich jak angiogeneza, modulacja odpowiedzi immunologicznej, reakcja zapalna, przekazywanie sygnału pomiędzy neuronami i przekaźnictwo nerwowo-mięśniowe, apoptoza, proliferacja oraz wiele funkcji związanych z transportem błonowym komórek, w tym funkcja ochronna w utrzymaniu integralności bariery krew...
Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów
- 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
- Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
- Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
- ...i wiele więcej!
Dołącz do społeczności lekarzy, którzy stawiają na rzetelną, aktualną wiedzę!
Sięgnij po Forum Położnictwa i Ginekologii i co dwa miesiące otrzymuj praktyczne artykuły, analizy oraz narzędzia tworzone przez specjalistów z wieloletnim doświadczeniem klinicznym.
