Suplementacja DHA i EPA dla kobiet w czasie ciąży i karmienia piersią. Jak za pomocą WNKT omega-3 można zadbać o prawidłowy przebieg ciąży i rozwój dziecka

Wiedza praktyczna

Kwasy tłuszczowe omega-3 należą do grupy niezbędnych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WNKT), które muszą być dostarczane z pożywieniem, ponieważ organizm ludzki nie jest w stanie ich syntetyzować. Obecnie mamy wystarczająco dużo dowodów z badań naukowych, które potwierdzają kluczowe znaczenie tych związków zarówno dla zdrowia matki, jak i dla rozwoju wewnątrzmacicznego płodu i zdrowia dziecka po urodzeniu. Dla prawidłowego przebiegu ciąży istotne jest, aby przygotować odpowiednie zapasy WNKT w organizmie kobiety jeszcze przed zajściem w ciążę, a także uzupełniać ich potencjalny deficyt w diecie w przypadkau zwiększającego się zapotrzebowania podczas ciąży. U przyszłej matki pozwoli to zarówno na poprawę płodności, jak i na zmniejszenie ryzyka przedwczesnego zakończenia ciąży, wystąpienia preeklampsji czy depresji poporodowej. U dziecka wpłynie korzystnie na rozwój funkcji poznawczych i motorycznych, poprawi ostrość widzenia i zmniejszy ryzyko wystąpienia alergii.

Lipidy w przeważającej ilości mogą być syntetyzowane w organizmie ludzkim z glukozy, co wiąże się jednak z wysokim wydatkiem energetycznym (nakład energii – ok. 25%). Jednakże kwas linolowy (LA) i alfa-linolenowy (ALA) muszą być dostarczane z pożywieniem, ponieważ w komórkach ciała człowieka nie istnieje szlak metaboliczny umożliwiający syntezę kwasów tłuszczowych z podwójnymi wiązaniami w pozycjach n-3 i n-6. Stąd LA i ALA są nazywane niezbędnymi nienasyconymi kwasami tłuszczowymi (NNKT). 
W wyniku przemian biochemicznych (elongacja i desaturacja łańcuchów kwasów tłuszczowych), zachodzących głównie w wątrobie i mózgu, LA (n-6) jest metabolizowany do kwasu arachidonowego (AA), a ALA (n-3) – do kwasu eikozapentaenowego (EPA) i następnie do kwasu dokozaheksaenowego (DHA). Pełnią one bardzo istotną funkcję w budowaniu błon komórkowych, w tym osłonek mielinowych neuronów centralnego i obwodowego układu nerwowego. 
Związki te z uwagi na swoją strukturę chemiczną są nazywane wielonienasyconymi niezbędnymi kwasami tłuszczowymi – odpowiednio: AA – WNKT omega-6, a DHA i EPA – WNKT omega-3. W literaturze anglojęzycznej przyjęto dla tych kwasów nazwę: długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe (long chain polyunsaturated fatty acids – LC-PUFA). 
Szacuje się, że synteza DHA z ALA jest procesem bardzo nieefektywnym, gdyż zachodzi tylko w mniej więcej 0,5–1% u mężczyzn i jest nieco wyższa u kobiet (nie przekracza 9%). Fizjologicznie podczas ciąży zapotrzebowanie na DHA znacząco wzrasta, jest on bowiem preferencyjnie transportowany przez łożysko do płodu, szczególnie podczas III trymestru. Ma to związek z szybkim rozwojem centralnego układu nerwowego dziecka oraz całkowitym uzależnieniem płodu od DHA dostarczanego z krwią matki [1]. 
DHA jest wbudowywany w osłonki mielinowe otaczające neurony i stanowi 50% całej masy osłonki i blisko 97% wszystkich kwasów tłuszczowych obecnych w mózgu [2]. Podczas III trymestru ciąży, gdy następuje najszybszy wzrost masy mózgu, płód potrzebuje ok. 45–50 mg/kg na dzień kwasów omega-3 [3, 4]. W ciągu pierwszych sześciu miesięcy życia DHA jest akumulowany w ilości 10 mg dziennie u dzieci karmionych piersią, z czego 48% jest spożytkowane przez rosnący mózg [5]. 
Rozkład fosfolipidów WNKT omega-3 w centralnym układzie nerwowym wykazuje uderzającą różnicę między EPA i DHA. W ludzkim mózgu poziom DHA jest o 250–300 razy wyższy niż EPA [6]. DHA występuje głównie we frakcji fosfolipidowej istoty szarej mózgu, we frakcjach fosfatydyloetanoloaminy oraz fosfatydyloseryny, i jest niezbędny przede wszystkim w mielinizacji, regeneracji neuronów i tworzeniu synaps podczas rozwoju płodu i u dziecka w pierwszych dwóch latach po urodzeniu. EPA występuje głównie we frakcji fosfatydyloinozytolu fosfolipidów błonowych i odgrywa wiodącą rolę w stabilizacji systemu neuroprzekaźników. Stąd wynika ich różna rola w procesach biologicznych związanych z neurogenezą i plastycznością synaptyczną [7, 8].
DHA jest wykorzystywany przede wszystkim do budowy i funkcjonowania błon komórkowych. Bierze także udział w kilku istotnych ogólnoustrojowych procesach biologicznych, takich jak angiogeneza, modulacja odpowiedzi immunologicznej, reakcja zapalna, przekazywanie sygnału pomiędzy neuronami i przekaźnictwo nerwowo-mięśniowe, apoptoza, proliferacja oraz wiele funkcji związanych z transportem błonowym komórek, w tym funkcja ochronna w utrzymaniu integralności bariery krew...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!

Dołącz do społeczności lekarzy, którzy stawiają na rzetelną, aktualną wiedzę!

Sięgnij po Forum Położnictwa i Ginekologii i co dwa miesiące otrzymuj praktyczne artykuły, analizy oraz narzędzia tworzone przez specjalistów z wieloletnim doświadczeniem klinicznym.

500+ artykułów w bazie
82+ wydań archiwalnych
najnowsze metody diagnostyczne i terapeutyczne
przejrzyste kryteria postępowania
Forum Położnictwa i Ginekologii - Dołącz do społeczności lekarzy, którzy stawiają na rzetelną, aktualną wiedzę!

Przypisy

    POZNAJ PUBLIKACJE Z NASZEJ KSIĘGARNI