Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy

8 marca 2019

NR 44 (Luty 2019)

Korzyści i zagrożenia stosowania diet wegetariańskich podczas ciąży

0 120

Odpowiedni styl życia, w tym prawidłowo zbilansowana dieta podczas ciąży, ma wpływ na zdrowie matki i rozwój płodu. Natomiast nieprawidłowa dieta może przyczynić się do występowania zarówno wad wrodzonych u płodu, jak i chorób przewlekłych u dzieci. Istnieją badania poświęcone tematowi wpływu diet wegetariańskich, a w szczególności diety wegańskiej, na stan zdrowia matki i dziecka oraz występowaniu deficytów żywieniowych wśród weganek i wegetarianek. W niniejszym artykule podjęto próbę przeglądu badań w tym zakresie. Wśród sceptyków obawy budzi w szczególności fakt eliminacji wszystkich produktów pochodzenia zwierzęcego (w przypadku matek weganek). Natomiast zgodnie ze stanowiskiem Amerykańskiego Stowarzyszenia Dietetyków, prawidłowo stosowane podczas ciąży zarówno diety wegetariańskie, jak i wegańska nie stanowią zagrożenia dla zdrowia matki i dziecka.

Pierwsze stanowisko Amerykańskiego Stowarzyszenia Dietetyków (American Dietetic Association – ADA) dotyczące stosowania diet wegetariańskich, w tym diety wegańskiej, pochodzi z 1997 r. Według niego właściwie stosowana dieta wegetariańska, w tym wegańska, jest odpowiednia na każdym etapie życia, a zatem także w okresie ciąży. Ostatnia aktualizacja, która podtrzymuje stanowisko sprzed prawie 20 lat, została ogłoszona w roku 2009. Zgodnie z tym dokumentem: „Dobrze zaplanowana dieta wegańska oraz inne rodzaje diet wegetariańskich są odpowiednie na wszystkich etapach życia, włącznie z okresem ciąży i laktacji, niemowlęctwa, dzieciństwa oraz dorastania”.  [1].
W składzie diety wegańskiej występują głównie warzywa, rośliny strączkowe, owoce, pełne ziarna zbóż, orzechy i pestki. Zgodnie ze stanowiskiem ADA, spożywanie tych produktów w odpowiednich ilościach i proporcjach pokrywa zapotrzebowanie u ciężarnej na wszystkie niezbędne składniki odżywcze (pod warunkiem włączenia do diety suplementów witaminy B12 lub/i produktów wzbogacanych w tę witaminę). W niektórych odmianach diet wegetariańskich dopuszczone jest spożywanie mleka i produktów mlecznych (dieta laktowegetariańska), włączanie jaj (laktoowowegetariańska) czy niewielkich ilości mięsa drobiowego i ryb (semiwegetariańska), co wpływa na większe urozmaicenie diety i zmniejsza ryzyko ewentualnych niedoborów.
Wiele badań prowadzonych wśród kobiet stosujących diety wegetariańskie bądź wegańskie skupia się na wynikach ciąży związanych ze stanem zdrowia matki, dziecka, a także występowaniu ewentualnych deficytów żywieniowych w wyniku stosowania wyżej wymienionego sposobu żywienia. 

Masa urodzeniowa dziecka oraz czas trwania i sposób rozwiązania ciąży

Wyniki badań związane z wpływem diet wegetariańskich i diety wegańskiej na masę urodzeniową płodu i czas trwania ciąży są niejednoznaczne. Istnieją badania, które wykazują występowanie niższej masy urodzeniowej u dzieci wegetariańskich matek (różnice masy ciała w stosunku do masy ciała noworodków matek niewegetarianek wahają się w granicach 20–200 g) [2–6]. W innych badaniach z kolei wykazuje się, że wyniki dotyczące masy urodzeniowej i długość ciała płodu są wyższe u dzieci wegetariańskich matek [7–9]. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że badane populacje nie są homogenne. 
W cytowanych badaniach brały bowiem udział wegetariańskie matki z krajów zarówno etnicznie jak i kulturowo odmiennych (m.in. krajów europejskich, Stanów Zjednoczonych, Indii) [5, 10]. 
Podobnie różne obserwacje dotyczą czasu trwania oraz sposobu rozwiązania ciąży. W większości badań średni czas trwania ciąży u matek wegetarianek nie różni się w odniesieniu do populacji matek niewegetarianek, natomiast istnieją doniesienia o częstszym występowaniu u wegetarianek porodu przedwczesnego [11] oraz cięć cesarskich [3]. 

Stan zdrowia matki i przyrost masy ciała podczas ciąży

Wyniki dotyczące stanu zdrowia matek wegetarianek są również bardzo niejednorodne. Zarówno powikłania ciąży, takie jak stan przedrzucawkowy, rzucawka lub nadciśnienie (z towarzyszącym lub brakiem występowania białkomoczu), nie zostały wyraźnie zdefiniowane w analizowanych pracach.
Jedno z badań wykazuje wysoką częstość występowania toksemii u wegetariańskich matek [6], natomiast w kolejnym badaniu stwierdza się bardzo niskie ryzyko występowania stanu przedrzucawkowego, obrzęków i/lub białkomoczu u wegetarianek w porównaniu do matek na tradycyjnej diecie [12]. W badaniach Reddy i wsp. [3] częstość występowania nadciśnienia tętniczego z białkomoczem jest niższa u matek wegetarianek niż niewegetarianek (4% vs. 12%), natomiast ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego – wyższe u wegetarianek (2% vs. 0%). Autorzy nie wykazują jednak statystycznie istotnych różnic w tym zakresie.
Niektóre badania koncentrują się na ryzyku zwiększonego przyrostu masy ciała podczas ciąży u matek na dietach wegetariańskich, inne zaś donoszą o ryzyku zbyt niskiego przyrostu masy ciała lub podkreślają, że nie ma różnicy w przyroście masy ciała pomiędzy matkami stosującymi lub niestosującymi diet wegetariańskich [2, 10, 13, 14]. 

Występowanie deficytów żywieniowych

W badaniach skupiających się na analizie diety ciężarnych brano pod uwagę spożycie magnezu i kwasu foliowego, które było wyższe u wegetarianek w porównaniu do kobiet na diecie tradycyjnej [15, 16].
Ponadto ważna była zawartość w diecie witaminy B12 i żelaza. W obu przypadkach niestety stwierdzano niedobory u matek wegetarianek [17–19]. Zawartość cynku oraz kwasów tłuszczowych były porównywalne zarówno u wegetarianek, jak i kobiet na dietach tradycyjnych [20, 21]. Dużym ograniczeniem w cytowanych badaniach była stosunkowo mała liczebność populacji (od 23 do 109 kobiet), z wyjątkiem dużego przekrojowego badania hinduskich kobiet, w którym zebrano informacje od 1150 kobiet, z których połowa była na diecie wegetariańskiej [15–21, 10].

Dyskusja

Na podstawie analizowanych badań można stwierdzić, że kobiety na diecie wegańskiej i wegetariańskiej nie są narażone na występowanie większego ryzyka niedoborów żywieniowych niż ciężarne na diecie tradycyjnej. Niedobory dotyczą jedynie żelaza i witaminy B12. Natomiast brak badań biorących pod uwagę pokrycie norm w zakresie energii oraz białka (w tym aminokwasów egzogennych), co niestety uniemożliwia sformułowanie obiektywnych wniosków [10, 16–19, 22].
Biorąc pod uwagę dostępne publikacje dotyczące wpływu stosowania diety wegańskiej oraz diet wegetariańskich na przebieg, sposób rozwiązania oraz wyniki ciąży, nie można orzec, że diety te stanowią większe ryzyko dla matki i płodu niż diety konwencjonalne. A zatem na podstawie przytoczonego piśmiennictwa można stwierdzić, że prawidłowe stosowanie diet wegetariańskich, w tym wegańskiej, przez kobiety ciężarne nie stanowi zagrożenia dla zdrowia matki i dziecka. 
Niemniej bilansowanie tych diet, jak wynika z obserwacji autorów pracy, często sprawia trudności kobietom ciężarnym, szczególnie w kontekście zwiększonego zapotrzebowania na niektóre składniki diety, jak aminokwasy egzogenne, niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, a także na niektóre składniki mineralne i witaminy, takie jak żelazo, wapń, witamina B12 czy witamina D. Częste jest także nadużywanie cukrów prostych w postaci sacharozy, z uwagi na wybieranie słodzonych potraw bezmięsnych (typu naleśniki, pierogi czy kluski), w szczególności u kobiet zmuszonych żywić się poza domem (np. studentek). A zatem niezbędne byłoby, aby każda kobieta planująca ciążę miała możliwość skorzystania z dobrze zaplanowanej edukacji żywieniowej. 
Należy jednak dodać, że istnieją pewne ograniczenia związane z powyższym przeglądem badań dotyczących wpływu diet wegańskich i wegetariańskich na przebieg ciąży i stan płodu. Mianowicie, aby rzetelnie porównywać stan zdrowia matek oraz dzieci różnych grup populacyjnych, należałoby wziąć pod uwagę nie tylko czynniki dietetyczne, ale także pozostałe elementy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy