Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy

24 czerwca 2019

NR 46 (Czerwiec 2019)

Specyfika nauki o płci – zagadnienia wybrane z uwzględnieniem niektórych problemów klinicznych

0 115

Płeć człowieka pojmowana jest jako zespół cech odróżniających kobietę od mężczyzny. Nauka o płci – seksuologia – zajmuje się wszelkimi konsekwencjami wynikającymi z podziału ludzi na dwie płcie. Oczywiste jest, że skoro seksuologia jest nauką o płci, musi być ona ściśle związana z nauką o mężczyźnie – andrologią, a także nauką o kobiecie – ginekologią. W artykule omówiono niektóre zagadnienia związane ze specyfiką tych dziedzin.

Seksuologia jako nauka o płci zajmuje się wszelkimi konsekwencjami wynikającymi z podziału ludzi na dwie płcie nie tylko w aspekcie somatyki, ale także w zakresie życia uczuciowo-seksualnego człowieka oraz kształtowaniem się i rozwojem więzi międzyludzkich.

Według Światowej Organizacji Zdrowia zdrowie seksualne jest integracją biologicznych, emocjonalnych, intelektualnych i społecznych aspektów życia seksualnego, ważnych dla pozytywnego rozwoju osobowości, komunikacji i miłości.

Czynnikami istotnie wpływającymi na zdrowie, w tym zdrowie seksualne, są:

  • wiedza i znajomość własnego organizmu,
  • aktywność fizyczna, społeczna i emocjonalna,
  • systematyczna kontrola ogólnego stanu zdrowia,
  • systematyczna kontrola zdrowia związanego z płciową specyfiką organizmu kobiety i mężczyzny.

Seksuologia nierozerwalnie wiąże się z etyką seksualną, pojmowaną jako zespół norm i ocen moralnych z zakresu seksuologii, które dana grupa ludzi uważa za odpowiednie w określonym zachowaniu. Są to poglądy uważane za zgodne z sumieniem człowieka, z indywidualnymi zasadami i spojrzeniem na świat. Etyka seksualna odnosi się do sumienia człowieka w aspekcie norm i ocen moralnych związanych ze sprawami płci, a seksuologia zajmuje się prawidłowościami i patologią rozwoju i funkcjonowania seksualnego człowieka.

Troska o sferę seksualną człowieka, małżeństwo i rodzinę wyraża się w nieustannie doskonalonych i uściślanych regulacjach prawnych, mających na celu uporządkowanie całokształtu problematyki z nią związanej. Wyraża się także w postępie nauk związanych z płcią, jak andrologia i ginekologia.

W postępowaniu diagnostycznym w seksuologii, ginekologii czy andrologii podstawą jest szczegółowe oraz rzetelne przeprowadzenie badania podmiotowego, czyli wywiadu lekarskiego, a następnie badania przedmiotowego.


Badanie lekarskie


Andrologia to dziedzina medycyny zajmująca się budową, czynnościami fizjologicznymi, diagnozowaniem i leczeniem męskiego układu płciowego ze schorzeń (np. zapalenia, zaburzenia funkcji, ograniczona płodność, nowotwory), wad w aspekcie endokrynologicznym, naczyniowym, operacyjnym, a także psychologicznym, łącząc się ściśle z seksuologią.

Ginekologia (gr. gyne = kobieta) jest nauką zajmującą się rozpoznawaniem i leczeniem chorób narządów płciowych kobiety. W szerszym rozumieniu tej dyscypliny medycznej jest to nauka zajmująca się ogólnie pojętym zdrowiem kobiety, z uwzględnieniem działań profilaktycznych. Ginekologię jako dziedzinę wiedzy określa się często mianem „choroby kobiece”, co oddaje specyfikę wynikającą z odrębności anatomicznej i fizjologii płci.

Badanie ginekologiczne dotyczy najbardziej intymnych sfer i problemów w życiu kobiety. Niewłaściwie przeprowadzone może być przyczyną wielu zahamowań, wstydu i niechęci ze strony pacjentek. Szczególnie dotyczy to pierwszego w życiu badania ginekologicznego, gdyż może ono rzutować na zachowanie dziewczynki czy kobiety w kolejnych etapach diagnostyki ginekologicznej, może mieć wpływ na jej rozwój psychoseksualny, a w przyszłości na sferę seksualną kobiety.

Należy wyjaśnić pacjentce, na czym polega badanie ginekologiczne, jednocześnie podejmując starania, aby maksymalnie zredukować stres wywołany przez nową sytuację, jaką stwarza badanie.

Podczas badania lekarz powinien wyjaśnić: 1) cel badania, 2) czego można się z niego dowiedzieć, 3) anatomię układu rozrodczego – aby pacjentka mogła dowiedzieć się czegoś o własnym ciele.

Jak wspomniano, w ginekologii i w innych dziedzinach medycyny podstawę działania w postępowaniu diagnostycznym stanowi szczegółowe oraz rzetelne przeprowadzenie badania podmiotowego, czyli wywiadu, jak również badania przedmiotowego obejmującego badanie lekarskie ogólne, a następnie badanie ginekologiczne.


Badanie gruczołów sutkowych


Istotne również w aspekcie seksuologicznym jest badanie gruczołów sutkowych stanowiących ważny atrybut kobiecości.

Badanie palpacyjne gruczołów sutkowych należy wykonać zarówno w pozycji stojącej, jak i w siedzącej czy leżącej. Ważne jest oglądanie gruczołów sutkowych ze zwróceniem uwagi na ich kształt, wielkość, symetrię, kształt, obecność niepokojących zmian, np. wciągnięcia czy spłaszczenia brodawki sutkowej. Istotne jest również zwrócenie uwagi na tworzenie się guzków czy przebarwień, jak też przebieg żylny i ewentualne obrzęki. Ocena gruczołów sutkowych dotyczy całych piersi, włącznie z brodawkami i dołami pachowymi w celu oceny węzłów chłonnych. Gruczoły sutkowe ocenia się palpacyjnie, w czterech kwadrantach, kolejno jeden po drugim, od zewnątrz do wewnątrz, wykonując przy tym ruchy koliste zgodne z kierunkiem wskazówek zegara. Podczas badania dołów pachowych ramiona powinny być rozluźnione. Przy okazji badania ginekologicznego pacjentki powinny być też uczone profilaktyki onkologicznej. W aspekcie profilaktyki onkologicznej związanej z gruczołami sutkowymi pacjentki powinny się dowiedzieć, że kobiece piersi narażone są na choroby, a samokontrola, właściwa pielęgnacja i okresowe badania są niezmiernie ważne. Częstotliwość samokontroli zależy od wieku i cyklu miesiączkowego. Choć rozwój gruczołów sutkowych uważa się za w pełni zakończony w ok. 20. roku życia, także u pacjentek poradni ginekologii wieku rozwojowego wskazana jest edukacja prozdrowotna obejmująca również przekazanie wiedzy o samokontroli piersi u dziewcząt w okresie adolescencji. Pacjentki powinny wiedzieć, jak wykonywać samokontrolę i że systematyczne samobadanie piersi powinny rozpocząć od 20. roku życia i wykonywać je najlepiej między 7.–10. dniem cyklu, liczonym od pierwszego dnia okresu oraz że samokontrola piersi pozwala zredukować ryzyko zachorowania na nowotwór sutka (aż w 9 na 10 przypadków guzy gruczołów sutkowych są wykrywane przez same pacjentki). Podkreślić należy, że samokontrola to jeden z podstawowych czynników zapobiegania rakowi piersi.

Samokontrolę trzeba przeprowadzać przed lustrem, opuścić ręce wzdłuż ciała i dokładnie obejrzeć piersi, zwracając uwagę na to, czy skóra nie jest zmieniona: pomarszczona lub zaczerwieniona. Następnie należy unieść ręce do góry i obejrzeć kształt piersi, zwracając uwagę na to, czy obie piersi w symetryczny sposób uniosły się do góry. Dalej trzeba obejrzeć dokładnie piersi, trzymając ręce na biodrach. W kolejnym etapie należy zgiąć lewą rękę i położyć dłoń z tyłu głowy, a prawą dokładnie zbadać pierś, trzymając palce płasko i całą powierzchnię piersi delikatnie uciskając okrężnymi ruchami zgodnie z kierunkiem wskazówek zegara i odwrotnie. Należy zwrócić uwagę na wszelkie stwardnienia i zgrubienia, które swoją konsystencją różnią się od otaczających tkanek. Następnie należy ucisnąć lekko kciukiem i palcem wskazującym po kolei obie brodawki sutkowe, by sprawdzić, czy nie pojawiła się jakakolwiek wydzielina.

Samo badanie warto też wykonać na leżąco, kładąc poduszkę lub zwinięty ręcznik pod lewe ramię, a lewą rękę wkładając pod głowę. Należy poinformować dziewczęta, że samobadania piersi w pozycji leżącej należy dokonywać w sposób podobny do opisanego powyżej. Ważna jest też ocena węzłów chłonnych przy luźno ułożonych kończynach górnych wzdłuż tułowia.


Ginekologiczne badanie wewnętrzne


Oprócz badania ginekologicznego palpacyjnego przeprowadza się badanie we wzierniku dopochwowym. Zależnie od sytuacji stosuje się wzierniki: dwułyżkowe i/lub wzierniki typu Cusco (jednoczęściowe, samotrzymające się) o różnej wielkości. Podczas stopniowego wprowadzania wziernika lekarz dokonuje równocześnie oględzin ścian pochwy, aby na koniec dokładnie obejrzeć tarczę szyjki macicy. Jeżeli jest to wskazane, następuje pobranie rozmazów z pochwy i szyjki macicy. Po wyjęciu wziernika przystępuje się do badania wewnętrznego, zwanego też dwuręcznym lub zestawionym. Badający staje między nogami pacjentki, a następnie kciukiem oraz palcem wskazującym jednej ręki (wewnętrznej), na której ma nałożoną jałową rękawiczkę, rozchyla wargi sromowe, wprowadzając do pochwy palec środkowy, którym, uciskając na ścianę tylną pochwy, stwarza miejsce dla wprowadzenia palca wskazującego. Obydwoma palcami dokonuje się oceny sklepienia pochwy, szyjki macicy, jej ujścia zewnętrznego. Następnie „ustalając” macicę ręką wewnętrzną, drugą ręką – spoczywającą na podbrzuszu pacjentki (ręką zewnętrzną) – bada położenie macicy, jej topografię w stosunku do ścian miednicy, wielkość, konsystencję. W badaniu dwuręcznym wyczuwalne są narządy płciowe wewnętrzne, które dzięki obmacywaniu można scharakteryzować pod względem wielkości, konsystencji, bolesności. U kobiet niewspółżyjących (dziewcząt, pacjentek starszych) konieczne jest badanie przez odbytnicę.

Bardzo ważnym etapem badania ginekologicznego jest badanie ultrasonograficzne.

O wyniku badania ginekologicznego lekarz badający informuje pacjentkę ustnie.


Znaczenie badań hormonalnych


Nierzadko w naukach związanych z płcią zaleca się badania hormonalne. Czynność narządów płciowych podlega bowiem ciągłej regulacji neurohormonalnej. Jajniki (żeńskie gruczoły płciowe) przejawiają czynność wewnątrzwydzielniczą (hormonalną) i rozrodczą, które są ze sobą ściśle powiązane. Czynność wewnątrzwydzielnicza jajników jest jednym z ogniw obejmujących „wyższe piętra” układu wydzielania wewnętrznego – przysadkę mózgową i podwzgórze. Dlatego często używa się określenia oś podwzgórze – przysadka – jajnik.

Poniżej omówiono znaczenie badań hormonalnych w ginekologii.


Hormony przysadkowe


FSH – folitropina (folikulostymulina) – wpływa na stymulację dojrzewania pęcherzyków jajnikowych.
LH – lutropina (hormon luteinizujący) – wpływa na stymulację wytwarzania androgenów w jajniku (androstendionu i testosteronu). Nagłe zwiększenie stężenia LH w środkowej fazie cyklu płciowego zapoczątkowuje ostatnie stadium dojrzewania komórki jajowej i wywołuje pękniecie pęcherzyka, następnie stymuluje ciałko żółte do produkcji progesteronu.
Badanie FSH (wraz z badaniem estradiolu) zaleca się wykonać w celu określenia tzw. rezerwy jajnikowej FSH oraz przy podejrzeniu o niewydolność przysadki (po urazach, intensywnych ćwiczeniach czy nadmiernym odchudzaniu) i przy diagnozowaniu braku miesiączki.

Oznaczenie stężenia LH wykonuje się razem z FSH lub później w celu wykrycia przedowulacyjnego piku LH (tab. 1).


Tab. 1. Normy hormonów przysadkowych

Hormon Dzień badania Norma
FSH 3dc (ew. 2 lub 4 dc) 3–12 mlU/ml
LH 3dc (ew. 2 lub 4 dc) 2–13 mlU/ml
LH dzień piku LH > 20 mlU/ml


Interpretacja:

  • stężenie FSH poniżej 3 mIU/ml sygnalizuje niewydolność przysadki,
  • stężenie FSH 9–12 mIU/ml oznacza obniżoną rezerwę jajnikową,
  • stężenie FSH 12–18 mIU/ml oznacza wyczerpującą się rezerwę jajnikową, stymulacja przy takim FSH jest trudna.
     

Jeśli stężenie FSH > 18 mIU/ml, to stymulacja owulacji jest bardzo trudna, a często niemożliwa, prawdopodobieństwo ciąży jest bardzo małe.

Istotna jest ocena stosunku stężeń obu gonadotropin. W przypadku prawidłowego cyklu stosunek LH: FSH jest bliski 1, w niewydolności przysadki ulega zmniejszeniu poniżej 0,6, a w zespole policystycznych jajników (polycystic ovary syndrome – PCOS) wzrasta powyżej 1,5.

 

Zespół policystycznych jajników


W tym miejscu warto podkreślić, że w najczęściej stosowanym kryterium PCOS stwierdza się, jeśli występują przynajmniej dwa z podanych niżej trzech objawów:

  • rzadko występujące, nieregularne miesiączki lub brak owulacji, 
  • nadmiar androgenów (głównie testosteronu), 
  • charakterystyczny obraz jajników w USG. 

Podwyższony stosunek LH/FSH bez innych objawów PCOS nie ma znaczenia klinicznego.

Zespół policystycznych jajników jest jedną z najczęstszych endokrynopatii rozpoznawanych u kobiet w okresie rozrodczym i jedną z głównych przyczyn niepłodności. Zespół ten cechuje wysoka heterogenność oraz skomplikowana i nie w pełni rozpoznana etiopatogeneza. Według danych epidemiologicznych, 20% populacji kobiet w wieku rozrodczym może prezentować obraz jajników policystycznych w USG. Szacuje się, że na świecie 6,5–10% kobiet w wieku rozrodczym spełnia biochemiczne i kliniczne kryteria rozpoznania PCOS [2–4]. 

Zespół policystycznych jajników jest jedną z najczęstszych przyczyn hiperandrogenizacji u kobiet. Często obserwuje się u nich nadmierne owłosienie i trądzik, a także otyłość. Badania nad etiopatogenezą donoszą o roli potencjalnej greliny w patofizjologii PCOS. Warte podkreślenia jest, że grelina wykazuje antagonistyczne działanie w stosunku do leptyny, a także bierze udział w regulacji prawidłowego wzorca wydzielana GnRH. 

Jak wynika z licznych badań, nieprawidłowa masa ciała w zespole PCOS koreluje z występowaniem nadmiernej sekrecji insuliny oraz insulinooporności. Zwiększone stężenie we krwi insuliny oraz estradiolu wpływa na zaburzenia w rozwoju oocytów w pęcherzykach jajnikowych. Może mieć to wpływ na rozwój zarodka i przyczynić się do występowania poronień. Do związków o działaniu endokrynnym, syntetyzowanym przez adipocyty tkanki tłuszczowej, zalicza się m.in. leptynę. Nadmiar leptyny zwiększa sekrecję insuliny, a w konsekwencji może przyczyniać się do występowania insulinooporności, co z kolei sprzyja dysfunkcjom jajnika. Niektóre badania dowodzące związku stężenia leptyny i płodności wykazują, że ma ona wpływ na funkcjonowanie osi podwzgórze–przysadka–tarczyca oraz podwzgórze–przysadka–gonady, gospodarkę węglowodanową, lipidową oraz na procesy immunologiczne. 

Wiadomo, że dodatni bilans energetyczny oraz brak aktywności fizycznej, prowadzące do nadwagi i otyłości, wpływają na profil hormonalny kobiet, co może prowadzić do występowania PCOS. Wiadomo również, że korzystny wpływ na profil hormonalny u kobiet z PCOS ma umiarkowana redukcja masy ciała [27–30].

Dobrze udokumentowane wyniki badań dotyczących odległych skutków zdrowotnych PCOS donoszą, że schorzenie to stanowi istotny problem społeczny. W grupie kobiet z rozpoznanym PCOS obserwuje się istotnie wyższą częstość występowania następujących chorób cywilizacyjnych: niepłodność, cukrzyca typu 2, miażdżyca i niewydolność układu krążenia, osteoporoza i wspomniane zespoły metaboliczne. Problemy te są przyczyną prozdrowotnej troski społecznej – PCOS staje się problemem interdyscyplinarnym

Raz jeszcze należy podkreślić, że PCOS łączy się także z występowaniem powiązanych ze sobą czynników zwiększających ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2, co nosi nazwę zespołu metabolicznego i stanowi ważny problem społeczny, a etiopatogeneza obu zespołów nie jest do końca poznana. Jest to problem coraz częściej pojawiający się w społeczeństwie, będący odzwierciedleniem nieprawidłowego, często nadmiernego odżywiania się i braku aktywności fizycznej. 

Według danych z piśmiennictwa, w badaniach kobiet z PCOS otyłe pacjentki z otyłością wisceralną miały wyższy stopień insulinooporności i hiperinsulinemii niż szczupłe [33, 34]. Duże znaczenie odgrywa tu podobieństwo insuliny do insulinopodobnego czynnika wzrostu (insulin-like growth factor-1 – IGF-1), którego receptory znajdują się w jajniku, stymulują jajnik do produkcji androgenów. Insulina może więc pobudzać komórki tekalne jajników do wytwarzania testosteronu, a co za tym idzie – jej nadmiar powoduje hiperandrogenemię. Tłumaczy to występowanie insulinozależnego hiperandrogenizmu. Z drugiej strony, hiperandrogenizm będący podstawą rozpoznania PCOS może przyczyniać się do powstawania insulinooporności i dalszych jej konsekwencji metabolicznych. 

 

Androgeny u kobiet


Oznaczanie androgenów u kobiet jest elementem badań w kierunku zespołów androgenizacji, PCOS i zaburzeń pracy nadnerczy.

Androgenem o najsilniejszym działaniu biologicznym jest testosteron, który powstaje głównie z androstendionu (ok. 60%), pozostała część jest produkowana bezpośrednio przez jajniki i nadnercza (po 20%). Androgenami są też: androstendion produkowany po połowie przez jajniki i nadnercza, dehydroepiandrosteron (DHEA) oraz jego siarczan (DHEAS) produkowane prawie wyłącznie przez nadnercza.
Niewielki procent testosteronu występuje w postaci wolnej odpowiedzialnej za jego działanie biologiczne, reszta jest związana z albuminami i globuliną wiążącą hormony płciowe (SHGB), której zmniejszone stężenie SHGB wiąże się z nadmiarem czynnego biologicznie testosteronu, co występuje w PCOS.

Stężenie androgenów jest względnie stałe w cyklu za wyjątkiem okresu okołoowulacyjnego, kiedy ich stężenia zwiększają się.

Badanie stężenia testosteronu jest badaniem podstawowym, pozostałe oznaczanie stężeń androgenów jest wskazane w przypadku objawów zespołów androgenizacji.

Zwiększone stężenie DHEA lub DHEAS wskazuje na nadnerczowe, a samego testosteronu (zwłaszcza w połączeniu z wysokim stosunkiem LH: FSH) na jajnikowe źródło nadmiaru testosteronu. Można zbadać również stężenie 17-OH progesteronu w pierwszej fazie cyklu. 17-OH progesteron w pierwszej fazie cyklu jest produkowany wyłącznie przez nadnercza (a w drugiej fazie również przez ciałko żółte); pod wpływem enzymów 17-OH progesteron przekształca się do glikosteroidów. Jego duże stężenie sygnalizuje brak jednego z takich enzymów. Jest to objaw późno ujawniającego się zespołu nadnerczowo-płciowego. Podwyższony androstendion występuje zarówno w PCOS, jak i w dysfunkcji nadnerczy z tym, że w drugim przypadku jego stężenie jest przeważnie znacznie bardziej zwiększone niż w pierwszym (tab. 2).

Należy podkreślić, że umiarkowanie zwiększone stężenie testosteronu może występować u kobiet otyłych. Redukcja masy ciała w takim przypadku prowadzi do normalizacji jego stężenia. Stężenia androgenów nadnerczowych bywają zwiększone przy hiperprolaktynemii. Poziom estradiolu koreluje ze stężeniem SHGB. Przewlekły brak owulacji przy małym stężeniu estradiolu może prowadzić do zmniejszenia stężenia SHGB i wzrostu czynnej biologicznie frakcji testosteronu. Istnieje związek pomiędzy PCOS a insulinoopornością, czyli stanem, w którym zmniejszona jest wrażliwość tkanek na insulinę, co prowadzi do zwiększonego wydzielania insuliny, a potem do zaburzonej tolerancji glukozy. Nadmierna ilość insuliny sprzyja nadprodukcji testosteronu i zmniejsza stężenie SHGB. Warto wykonać test obciążenia glukozą (inne badania, np. klamra cukrowa, są bardziej wiarygodne, ale mniej wygodne i dostępne). Badanie stężenia glukozy należy wykonać na czczo, potem po podaniu 75 g glukozy i powtórzyć badanie po godzinie (tab. 3).

 

Tab. 2. Normy hormonów androgenowych

Hormon Dzień badania Norma Przelicznik
testosteron 15–84 ng/dl 0,4–3,0 nmol/l 1 ng/dl = 3,47 nmol/l
androsteron 0,7–3,1 ng/dl 2,5–10 nmol/l 1 ng/dl = 3,49 nmol/l
DHEAS 40–390 ng/dl   1 ng/dl = 2,7 nmol/l
17-OHP 0,2–1 ng/dl 0,6–3 nmol/l 1 ng/dl = 3 nmol/l
SHGB 18–114 ng/dl _ _

 

Tab. 3. Normy stężenia glukozy i insuliny w teście

Kiedy Glukoza Insulina
na czczo  < 110 mg/dl lub 6,1 mmol/l < 20 mlU/ml
po 1 godzinie  < 180 mg/dl lub 10 mmol/l < 80 mlU/ml
po 2 godzinach  < 140 mg/dl lub 8 mmol/l < 40 mlU/ml

 

Leczenie polega na zastosowaniu preparatów polepszających wrażliwość na insulinę. W Polsce dostępne są preparaty zawierające pochodne metforminy. Im dłuższe jest leczenie, tym lepsze przynosi efekty. W wielu przypadkach powraca regularne miesiączkowanie i owulacja. Ale często wyniki, jeśli chodzi o uzyskanie ciąży, są porównywalne do uzyskanych za pomocą stymulacji owulacji. Leczenie daje korzystne efekty u kobiet z PCOS, u których są problemy z uzyskaniem owulacji za pomocą cytrynianu klomifenu, zwłaszcza tych, u których dodatkowo występuje nadwaga (wskaźnik masy ciała > 25). Zostały na ten temat przeprowadzone rzetelne próby kliniczne potwierdzające, że takie postępowanie podwyższa nie tylko odsetek owulacji, ale także procent osiągniętych ciąż. 


Prolaktyna


Prolaktyna występuje w trzech rodzajach cząsteczek różniących się ciężarem – najlżejsza (ale za to stanowiąca ok. 80% ogółu) jest czynna biologicznie. Jest ona hormonem przysadki mózgowej, a jej zwiększone stężenie obniża poziom gonadotropin (zwłaszcza LH), zaburza mechanizm owulacji i prowadzi do niewydolności fazy lutealnej. Stężenie prolaktyny jest względnie stałe w cyklu miesiączkowym, lecz ulega zmianom w dobowym i jest większe nocą w porze snu. Stężenie prolaktyny zwiększa się podczas stresu, w czasie urazu, po posiłku oraz w ciąży. Zaleca się oznaczać prolaktynę na czczo lub przynajmniej 3 godziny po posiłku i po kilkuminutowym odpoczynku, po krwawieniu miesiączkowym, bowiem menstruacja i owulacja mogą podwyższać wynik. Warto podkreślić, że stężenie prolaktyny może również być zwiększone po współżyciu płciowym, a także po badaniu piersi. Zatem należy zrezygnować z tego przynajmniej na 3 dni przed planowanym badaniem. Według niektórych autorów warto przeprowadzić badanie wraz z tzw. obciążeniem (po przyjęciu metoklopramidum), co może wskazać na hiperprolaktynemię czynnościową, którą stwierdza się, jeśli wynik po obciążeniu wzrasta ponad 10 razy, zaś jeśli wzrasta 5–10 razy, to łagodna hiperprolaktynemia czynnościowa. Leczy się ją tylko w nielicznych przypadkach.

Hiperprolaktynemia czynnościowa może być przyczyną niewydolności ciałka żółtego, niepękania pęcherzyków Graffa i zaburzeń miesiączkowania, mlekotoku, jak również hipolibidemii, wahania nastojów oraz zespołu napięcia przedmiesiączkowego. W terapii hiperprolaktynemii stosuje się bromergon lub zamienniki z bromokryptyną. Zaleca się przyjmowanie tych leków stopniowo ze względu na możliwość występowania skutków ubocznych w postaci nudności i wymiotów. W trakcie terapii nieregularne cykle i mlekotok ustępują zwykle w ciągu 1–2 miesięcy od rozpoczęcia leczenia (tab. 4).

 

Tab. 4. Interpretacja oceny stężeń prolaktyny

Hormon Norma Co oznacza wynik
PRL 3–15 ng/ml wynik idealny
15–20 ng/ml wynik dobry (leczenie tylko w wąsko wybranych przypadkach)
20–25 ng/ml łągodna hiperprolaktynemia
25 ng/ml hiperprolaktynemia

Przelicznik: 1 ng/m = 20 mlU/l

 

Warto podkreślić, że:

  • hiperprolaktynemia jest czasem związana z niedoczynnością tarczycy – przed terapią warto wykl...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy