Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy

24 czerwca 2019

NR 46 (Czerwiec 2019)

Specyfika nauki o płci – zagadnienia wybrane z uwzględnieniem niektórych problemów klinicznych

0 27

Płeć człowieka pojmowana jest jako zespół cech odróżniających kobietę od mężczyzny. Nauka o płci – seksuologia – zajmuje się wszelkimi konsekwencjami wynikającymi z podziału ludzi na dwie płcie. Oczywiste jest, że skoro seksuologia jest nauką o płci, musi być ona ściśle związana z nauką o mężczyźnie – andrologią, a także nauką o kobiecie – ginekologią. W artykule omówiono niektóre zagadnienia związane ze specyfiką tych dziedzin.

Seksuologia jako nauka o płci zajmuje się wszelkimi konsekwencjami wynikającymi z podziału ludzi na dwie płcie nie tylko w aspekcie somatyki, ale także w zakresie życia uczuciowo-seksualnego człowieka oraz kształtowaniem się i rozwojem więzi międzyludzkich.

Według Światowej Organizacji Zdrowia zdrowie seksualne jest integracją biologicznych, emocjonalnych, intelektualnych i społecznych aspektów życia seksualnego, ważnych dla pozytywnego rozwoju osobowości, komunikacji i miłości.

Czynnikami istotnie wpływającymi na zdrowie, w tym zdrowie seksualne, są:

  • wiedza i znajomość własnego organizmu,
  • aktywność fizyczna, społeczna i emocjonalna,
  • systematyczna kontrola ogólnego stanu zdrowia,
  • systematyczna kontrola zdrowia związanego z płciową specyfiką organizmu kobiety i mężczyzny.

Seksuologia nierozerwalnie wiąże się z etyką seksualną, pojmowaną jako zespół norm i ocen moralnych z zakresu seksuologii, które dana grupa ludzi uważa za odpowiednie w określonym zachowaniu. Są to poglądy uważane za zgodne z sumieniem człowieka, z indywidualnymi zasadami i spojrzeniem na świat. Etyka seksualna odnosi się do sumienia człowieka w aspekcie norm i ocen moralnych związanych ze sprawami płci, a seksuologia zajmuje się prawidłowościami i patologią rozwoju i funkcjonowania seksualnego człowieka.

Troska o sferę seksualną człowieka, małżeństwo i rodzinę wyraża się w nieustannie doskonalonych i uściślanych regulacjach prawnych, mających na celu uporządkowanie całokształtu problematyki z nią związanej. Wyraża się także w postępie nauk związanych z płcią, jak andrologia i ginekologia.

W postępowaniu diagnostycznym w seksuologii, ginekologii czy andrologii podstawą jest szczegółowe oraz rzetelne przeprowadzenie badania podmiotowego, czyli wywiadu lekarskiego, a następnie badania przedmiotowego.


Badanie lekarskie


Andrologia to dziedzina medycyny zajmująca się budową, czynnościami fizjologicznymi, diagnozowaniem i leczeniem męskiego układu płciowego ze schorzeń (np. zapalenia, zaburzenia funkcji, ograniczona płodność, nowotwory), wad w aspekcie endokrynologicznym, naczyniowym, operacyjnym, a także psychologicznym, łącząc się ściśle z seksuologią.

Ginekologia (gr. gyne = kobieta) jest nauką zajmującą się rozpoznawaniem i leczeniem chorób narządów płciowych kobiety. W szerszym rozumieniu tej dyscypliny medycznej jest to nauka zajmująca się ogólnie pojętym zdrowiem kobiety, z uwzględnieniem działań profilaktycznych. Ginekologię jako dziedzinę wiedzy określa się często mianem „choroby kobiece”, co oddaje specyfikę wynikającą z odrębności anatomicznej i fizjologii płci.

Badanie ginekologiczne dotyczy najbardziej intymnych sfer i problemów w życiu kobiety. Niewłaściwie przeprowadzone może być przyczyną wielu zahamowań, wstydu i niechęci ze strony pacjentek. Szczególnie dotyczy to pierwszego w życiu badania ginekologicznego, gdyż może ono rzutować na zachowanie dziewczynki czy kobiety w kolejnych etapach diagnostyki ginekologicznej, może mieć wpływ na jej rozwój psychoseksualny, a w przyszłości na sferę seksualną kobiety.

Należy wyjaśnić pacjentce, na czym polega badanie ginekologiczne, jednocześnie podejmując starania, aby maksymalnie zredukować stres wywołany przez nową sytuację, jaką stwarza badanie.

Podczas badania lekarz powinien wyjaśnić: 1) cel badania, 2) czego można się z niego dowiedzieć, 3) anatomię układu rozrodczego – aby pacjentka mogła dowiedzieć się czegoś o własnym ciele.

Jak wspomniano, w ginekologii i w innych dziedzinach medycyny podstawę działania w postępowaniu diagnostycznym stanowi szczegółowe oraz rzetelne przeprowadzenie badania podmiotowego, czyli wywiadu, jak również badania przedmiotowego obejmującego badanie lekarskie ogólne, a następnie badanie ginekologiczne.


Badanie gruczołów sutkowych


Istotne również w aspekcie seksuologicznym jest badanie gruczołów sutkowych stanowiących ważny atrybut kobiecości.

Badanie palpacyjne gruczołów sutkowych należy wykonać zarówno w pozycji stojącej, jak i w siedzącej czy leżącej. Ważne jest oglądanie gruczołów sutkowych ze zwróceniem uwagi na ich kształt, wielkość, symetrię, kształt, obecność niepokojących zmian, np. wciągnięcia czy spłaszczenia brodawki sutkowej. Istotne jest również zwrócenie uwagi na tworzenie się guzków czy przebarwień, jak też przebieg żylny i ewentualne obrzęki. Ocena gruczołów sutkowych dotyczy całych piersi, włącznie z brodawkami i dołami pachowymi w celu oceny węzłów chłonnych. Gruczoły sutkowe ocenia się palpacyjnie, w czterech kwadrantach, kolejno jeden po drugim, od zewnątrz do wewnątrz, wykonując przy tym ruchy koliste zgodne z kierunkiem wskazówek zegara. Podczas badania dołów pachowych ramiona powinny być rozluźnione. Przy okazji badania ginekologicznego pacjentki powinny być też uczone profilaktyki onkologicznej. W aspekcie profilaktyki onkologicznej związanej z gruczołami sutkowymi pacjentki powinny się dowiedzieć, że kobiece piersi narażone są na choroby, a samokontrola, właściwa pielęgnacja i okresowe badania są niezmiernie ważne. Częstotliwość samokontroli zależy od wieku i cyklu miesiączkowego. Choć rozwój gruczołów sutkowych uważa się za w pełni zakończony w ok. 20. roku życia, także u pacjentek poradni ginekologii wieku rozwojowego wskazana jest edukacja prozdrowotna obejmująca również przekazanie wiedzy o samokontroli piersi u dziewcząt w okresie adolescencji. Pacjentki powinny wiedzieć, jak wykonywać samokontrolę i że systematyczne samobadanie piersi powinny rozpocząć od 20. roku życia i wykonywać je najlepiej między 7.–10. dniem cyklu, liczonym od pierwszego dnia okresu oraz że samokontrola piersi pozwala zredukować ryzyko zachorowania na nowotwór sutka (aż w 9 na 10 przypadków guzy gruczołów sutkowych są wykrywane przez same pacjentki). Podkreślić należy, że samokontrola to jeden z podstawowych czynników zapobiegania rakowi piersi.

Samokontrolę trzeba przeprowadzać przed lustrem, opuścić ręce wzdłuż ciała i dokładnie obejrzeć piersi, zwracając uwagę na to, czy skóra nie jest zmieniona: pomarszczona lub zaczerwieniona. Następnie należy unieść ręce do góry i obejrzeć kształt piersi, zwracając uwagę na to, czy obie piersi w symetryczny sposób uniosły się do góry. Dalej trzeba obejrzeć dokładnie piersi, trzymając ręce na biodrach. W kolejnym etapie należy zgiąć lewą rękę i położyć dłoń z tyłu głowy, a prawą dokładnie zbadać pierś, trzymając palce płasko i całą powierzchnię piersi delikatnie uciskając okrężnymi ruchami zgodnie z kierunkiem wskazówek zegara i odwrotnie. Należy zwrócić uwagę na wszelkie stwardnienia i zgrubienia, które swoją konsystencją różnią się od otaczających tkanek. Następnie należy ucisnąć lekko kciukiem i palcem wskazującym po kolei obie brodawki sutkowe, by sprawdzić, czy nie pojawiła się jakakolwiek wydzielina.

Samo badanie warto też wykonać na leżąco, kładąc poduszkę lub zwinięty ręcznik pod lewe ramię, a lewą rękę wkładając pod głowę. Należy poinformować dziewczęta, że samobadania piersi w pozycji leżącej należy dokonywać w sposób podobny do opisanego powyżej. Ważna jest też ocena węzłów chłonnych przy luźno ułożonych kończynach górnych wzdłuż tułowia.


Ginekologiczne badanie wewnętrzne


Oprócz badania ginekologicznego palpacyjnego przeprowadza się badanie we wzierniku dopochwowym. Zależnie od sytuacji stosuje się wzierniki: dwułyżkowe i/lub wzierniki typu Cusco (jednoczęściowe, samotrzymające się) o różnej wielkości. Podczas stopniowego wprowadzania wziernika lekarz dokonuje równocześnie oględzin ścian pochwy, aby na koniec dokładnie obejrzeć tarczę szyjki macicy. Jeżeli jest to wskazane, następuje pobranie rozmazów z pochwy i szyjki macicy. Po wyjęciu wziernika przystępuje się do badania wewnętrznego, zwanego też dwuręcznym lub zestawionym. Badający staje między nogami pacjentki, a następnie kciukiem oraz palcem wskazującym jednej ręki (wewnętrznej), na której ma nałożoną jałową rękawiczkę, rozchyla wargi sromowe, wprowadzając do pochwy palec środkowy, którym, uciskając na ścianę tylną pochwy, stwarza miejsce dla wprowadzenia palca wskazującego. Obydwoma palcami dokonuje się oceny sklepienia pochwy, szyjki macicy, jej ujścia zewnętrznego. Następnie „ustalając” macicę ręką wewnętrzną, drugą ręką – spoczywającą na podbrzuszu pacjentki (ręką zewnętrzną) – bada położenie macicy, jej topografię w stosunku do ścian miednicy, wielkość, konsystencję. W badaniu dwuręcznym wyczuwalne są narządy płciowe wewnętrzne, które dzięki obmacywaniu można scharakteryzować pod względem wielkości, konsystencji, bolesności. U kobiet niewspółżyjących (dziewcząt, pacjentek starszych) konieczne jest badanie przez odbytnicę.

Bardzo ważnym etapem badania ginekologicznego jest badanie ultrasonograficzne.

O wyniku badania ginekologicznego lekarz badający informuje pacjentkę ustnie.


Znaczenie badań hormonalnych


Nierzadko w naukach związanych z płcią zaleca się badania hormonalne. Czynność narządów płciowych...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy