Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy

29 października 2019

NR 48 (Październik 2019)

Problemy związane z przedwczesną inicjacją seksualną w kontekście promocji zdrowia w praktyce ginekologicznej. Aspekty ginekologiczne znaczenia poczucia odpowiedzialności w relacjach seksualnych
Problems related to premature sexual initiation in the context of health promotion in gynecological practice. Gynecological aspects of the importance of sense of responsibility in sexual relations.

0 33

W praktyce ginekologicznej, szczególnie w ginekologii wieku rozwojowego, istotne są wszelkie działania związane z promocją zdrowia i edukacją seksualną. W aspekcie zdrowia seksualnego dużą rolę odgrywa kształtowanie odpowiedzialnego podejścia do spraw płci. W większości krajów świata obserwuje się trend obniżania wieku inicjacji seksualnej. Szeroko prowadzone są akcje edukacyjne, których celem jest informowanie o chorobach przenoszonych drogą płciową (sexually transmitted diseases – STD) oraz sposobach ich zapobiegania, przede wszystkim skupiające się na propagowaniu abstynencji seksualnej we wczesnej młodości i używaniu prezerwatyw. Ważne jest także przekazywanie wiedzy o metodach planowania ciąży.

 

In gynecological practice, especially in gynecology of developmental age, all activities related to health promotion and sexual education are important.  In the aspect of sexual health, a large role is played by shaping a responsible approach to gender issues.  In most countries of the world there is a trend to reduce the age of sexual initiation.  Educational campaigns are widely conducted to inform about sexually transmitted diseases (STDs) and how to prevent them, primarily focusing on promoting sexual abstinence in early youth and using condoms. It is also important to provide knowledge about pregnancy planning methods. 

Od wczesnej młodości człowiek powinien uczyć się opanowywania i w sposób odpowiedzialny wybierania tego, co służy jego rozwojowi. Także, a może szczególnie, w aspekcie spraw dotyczących płci. W większości krajów świata obserwuje się trend obniżania wieku inicjacji seksualnej. Istnieje stała konieczność edukacji seksualnej i prozdrowotnej. Na świecie prowadzone są liczne programy edukacyjne mające na celu informowanie o STD oraz sposobach ich zapobiegania, przede wszystkim skupiające się na propagowaniu abstynencji seksualnej we wczesnej młodości i używaniu prezerwatyw.

Choroby przenoszone drogą płciową są istotnym problemem zdrowotnym współczesnego świata. Około 70% STD występuje u ludzi młodych przed 20. rokiem życia, a więc szerzenie wiedzy i profilaktyki dotyczącej STD jest szczególnie istotne w tej grupie wiekowej. Ważne jest wdrożenie edukacji właściwej do fazy rozwoju psychoseksualnego odbiorców. Indie zmagają się z wysokim odsetkiem zachorowań na HIV i STD, a głównej przyczyny tego stanu rzeczy upatruje się w ograniczeniu wiedzy na temat rozprzestrzeniania się tych chorób w grupie nastolatków i młodzieży i słabo rozwiniętym dostępie do badań kontrolnych. Przyczyna tej sytuacji tkwi poniekąd również w braku zrozumienia dla zachowań prozdrowotnych w populacji, szczególnie wśród grup najbardziej zagrożonych. Hinduski rzadko zgłaszają się do lekarzy z chorobami zapalnymi dróg rodnych, mimo że odczuwają określone dolegliwości.

Zachowania seksualne i uczestnictwo w programach profilaktycznych i edukacyjnych istotnie zależą od statusu ekonomicznego uczestników i dlatego w biedniejszych krajach postuluje się, aby głównie edukować ubogie warstwy społeczne.

W USA na przestrzeni ostatnich 25 lat obserwuje się stały spadek liczby zakażeń kiłą, równocześnie jednak wzrosła częstość infekcji Chlamydia trachomatis. Jest ona szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży, gdyż może zainicjować przedwczesny poród bądź przyczynić się do przedwczesnego pęknięcia błon płodowych. 

W Szkocji, dzięki programom profilaktycznym prowadzonym przez specjalistów, wzrósł odsetek uczniów, którzy zaczęli używać prezerwatyw ze względu na ochronę przed STD.

Czynnikami odgrywającymi najistotniejszą rolę w zakażeniach chorobami przenoszonymi droga płciową są: wiek – najwięcej infekcji występuje w grupie 15–24-latków, rasa – najczęściej dotknięci są przedstawiciele rasy czarnej, następnie biali i Azjaci, miejsce zakażenia – najwięcej zakażeń obserwuje się w dużych aglomeracjach miejskich.

Nauczanie zwiększa świadomość regularnych badań profilaktycznych, pomaga unikać zarażenia i poprawia kontakt z zespołem medycznym.

Edukacja seksualna rozpoczęła się w 1928 r. w Berlinie, gdy założono Światową Ligę Reformy Seksualnej. Zaczęto wówczas rozpowszechniać antykoncepcję i głoszono konieczność wprowadzenia do programu szkolnego edukacji seksualnej. W Szwecji obowiązkową edukację seksualną do szkół wprowadzono już w 1945 r., zaś w USA i Unii Europejskiej w końcu lat 60. XX w.

Według Światowej Organizacja Zdrowia (World Health Organization – WHO), edukacja seksualna w większości krajów rozpoczyna się zbyt późno, dlatego WHO apeluje, aby programy dla młodzieży wdrażać odpowiednio wcześnie, zanim grupa ta rozpocznie życie seksualne, a nie wtedy, kiedy młodzi są już aktywni seksualnie.

Programy edukacyjne powinny uświadamiać konieczność zmniejszenia liczby partnerów seksualnych i używania zabezpieczeń barierowych – prezerwatywy. Programy też muszą skupić się na prawidłowych zachowaniach seksualnych, z jednoczesnym zrozumieniem przez uczniów różnic w orientacji seksualnej. Najważniejszym czynnikiem, który winien wpływać na używanie prezerwatyw, jest orientacja seksualna oraz liczba partnerów. Są kraje na świecie szczególnie doceniające edukację seksualną, m.in. Brazylia, która włączyła służby medyczne do programów szkolących młodzież.

Natomiast belgijskie badania ujawniły, że 10–20% kontaktów seksualnych z prostytutkami odbywa się bez metod barierowych, co stanowi główne źródło infekcji.

W Polsce głównym źródłem informacji dla młodych ludzi na temat seksu są media. Rola rodziny w tej kwestii jest niewielka, a programy szkolne w niewielkim stopniu uwzględniają edukację seksualną. Powinna ona skupiać się na kształtowaniu prawidłowych postaw wobec osób zakażonych lub chorych, bowiem 2/3 młodzieży boi się kontaktów z osobą zakażoną wirusem HIV. Wynika to z niewiedzy, w jaki sposób może dojść do zarażenia.

Ponadto, jak wynika z badań, polska młodzież wykazuje liczne niedostatki wiedzy w zakresie zachowań prozdrowotnych: 65% ma zbyt małą aktywność fizyczną, 74% nie je warzyw, 25% regularnie pije alkohol, a 18% zażywa substancje psychoaktywne.

Problemy związane z aspektami życia seksualnego są w Polsce w niektórych środowiskach ciągle tematem tabu. Brak wiedzy na tematy związane z planowaniem ciąży w efekcie powodują cierpienie wielu osób cierpiących na dysfunkcje seksualne. Niestety, bywa, że pacjenci skarżą się, że ich lekarze prowadzący nigdy nie pytają o problemy seksualne.

W Polsce, podobnie jak w innych krajach, istnieje konieczność promocji zdrowia w zakresie zwiększania aktywności fizycznej, wiedzy o prawidłowym odżywianiu, podstawach higieny zachowań seksualnych oraz kwestiach dotyczących antykoncepcji.

Według definicji, antykoncepcja to działanie zmierzające do niedopuszczenia do zajścia w ciążę (zapłodnienia komórki jajowej). Samo słowo „antykoncepcja” pochodzi od anti conteptio, co oznacza „przeciw poczęciu”. Antykoncepcja zapobiega nieplanowanym ciążom i zapewnia swobodę wyboru właściwego momentu do zostania rodzicem. Chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową (wyłącznie metody barierowe). Do najbardziej popularnych i znanych metod antykoncepcji obecnie zalicza się antykoncepcję: naturalną, chemiczną, mechaniczną, hormonalną.

W Polsce dostępne są następujące metody regulacji płodności:

  • metody okresowej abstynencji seksualnej (metody naturalne),
  • środki plemnikobójcze,
  • prezerwatywy – cienkie osłonki z lateksu lub poliuretanu, które nakłada się na prącie (prezerwatywa dla mężczyzn); uniemożliwiają plemnikom przedostanie się do pochwy, jeżeli są stosowane prawidłowo, zapobiegają STD,
  • wkładki wewnątrzmaciczne, w tym wkładki uwalniające wewnątrzmacicznie progestagen,
  • jedno- lub dwuskładnikowe preparaty hormonalne stosowane w postaci tabletek doustnych,
  • preparaty hormonalne stosowane w postaci wstrzyknięć i plastrów przezskórnych,
  • preparaty hormonalne stosowane dopochwowo,
  • implanty hormonalne,
  • pierścienie dopochwowe.

Prawnie zakazana jest sterylizacja.

Dobór metody antykoncepcyjnej dla kobiety wymaga specjalistycznej konsultacji u lekarza ginekologa.

Od metod antykoncepcji oczekuje się wysokiego stopnia skuteczności, odwracalności, możliwości przyjęcia jej przez oboje partnerów, a także braku działań ubocznych i niskiej ceny. Obecnie hormonalne metody antykoncepcyjne uważane są za najskuteczniejsze. Niestety, sa one obarczone działaniami ubocznymi.

Momentem przełomowym w dziejach antykoncepcji było opracowanie tabletki antykoncepcyjnej. Dostępne obecnie tabletki antykoncepcyjne są najskuteczniejszym środkiem antykoncepcyjnym. Obecnie najpopularniejsze są trzy formy hormonalnej antykoncepcji:

  • jednofazowe, zawierające stałą dawkę estrogenu i progesteronu,
  • dwu- i trójfazowe, zawierające różne dawki estrogenu i progesteronu,
  • tzw. minipigułka, która zawiera tylko progestagen. 

Nowsze formy tabletek antykoncepcyjnych zawierają niską dawkę estrogenu (20–35 mg) i nowe formy progestagenu. Te niskodawkowe tabletki antykoncepcyjne mają zastosowanie u młodzieży, najkorzystniej jest zastosować opakowanie 28-dniowe (21 dni hormonów i 7 dni placebo).

Pigułki działają antyowulacyjnie, ale zasadą ich działania zapobiegającego ciąży jest też zagęszczanie śluzu szyjkowego, tak aby plemniki nie mogły przezeń przeniknąć.

Kobieta musi pamiętać o codziennym przyjmowaniu pigułek, najlepiej o tej samej porze dnia, żeby hormony działały jak najlepiej. Nieskuteczność tabletek wiąże się ściśle z błędami w ich przyjmowaniu.

Poza zapobieganiem niepożądanej ciąży, branie pigułek daje kilka innych korzyści, a wśród nich m.in.: regularniejsze miesiączki, uboższe krwawienia, redukcję bólów miesiączkowych, zmniejszenie niedoborów żelaza przy anemii, rzadsze występowanie ciąż jajowodowych, rzadsze występowanie chorób zapalnych w obrębie miednicy, zmniejszenie objawów trądziku, zmniejszenie objawów napięcia przedmiesiączkowego, zmniejszenie dolegliwości reumatoidalnego zapalenia stawów. Ponadto tabletki zmniejszają ryzyko zachorowania na nowotwory jajników i endometrium.

Krążek dopochwowy to inny przykład antykoncepcji hormonalnej. Zawiera 15 mg etynyloestradiolu i 120 mg etonogestrelu. Jest okrągły, elastyczny, ma 54 mm średnicy zewnętrznej i grubość 4 mm. Ten miękki silikon dopochwowy uwalnia obydwa hormony, które chronią przed ciążą na okres 1 miesiąca. Pierścień wykazuje 99% skuteczności w przypadku prawidłowego stosowania przez dorosłe kobiety. 

Inną formą antykoncepcji hormonalnej są aplikowane pod skórę implanty hormonalne. Osłonka implantów jest wykonana ze specjalnych materiałów umożliwiających przenikanie stałej ilości hormonu do organizmu kobiety. Założenie implantu wymaga niewielkiego zabiegu chirurgicznego. Jednorazowo wszczepia się kapsułki zawierające ilość hormonu wystarczającą na kilka lat antykoncepcji. 

Kolejnym przykładem antykoncepcji hormonalnej jest złożony hormonalny plaster antykoncepcyjny, który uwalnia 20 mg etynyloestradiolu i 150 mg z norelgestrominu dziennie. Stosuje się go na skórę brzucha, górną część tułowia, zewnętrzną część ramienia lub pośladki jeden raz w tygodniu przez trzy kolejne tygodnie, a następnie jeden tydzień przerwy, w którym zwykle pojawia się krwawienie z odstawienia. Wskaźnik awaryjności wynosi dla niego 0,6% dla wszystkich grup wiekowych. Plaster może wywołać podrażnienie i przebarwienie skóry. Ponadto ze względu na wyższą biodostępność stosowanych przezskórnie estrogenów zwiększa się ryzyko incydentów powikłań zakrzepowo-zatorowych.

Należy podkreślić, że dobór metody antykoncepcyjnej wymaga przeprowadzenia szczegółowych badań lekarskich, wykluczenia czynników ryzyka, a dobieranie metody antykoncepcyjnej zawsze powinno wiązać się z działaniem edukacyjnym.

Jak wspomniano, od wczesnej młodości człowiek powinien uczyć się opanowywania i wybierania w sposób odpowiedzialny tego, co służy jego rozwojowi, szczególnie w aspekcie spraw dotyczących płci. Czym jest seks w rozumieniu współczesnego człowieka? Czym jest dla niego odpowiedzialność w sprawach płci? Problem ten istotny jest w aspekcie psychospołecznym, ale i medycznym, wpływa bowiem na zdrowie mężczyzn i kobiet. Wiąże się też z kwestiami onkologicznymi i wenerologicznymi, a także jest czynnikiem ryzyka nieplanowanej ciąży. W 1999 r. podczas XIV Światowego Kongresu Seksuologów przyjęto powszechną deklarację praw seksualnych, która w roku 2002 została przyjęta i rekomendowana przez WHO. Deklaracja opiera się na trzech podstawowych założeniach, w których kładzie nacisk na godność osoby i odpowiedzialność:

  • Seksualność jest integralną częścią osobowości każdego człowieka.
  • Seksualność kształtuje się w wyniku wzajemnych relacji pomiędzy osobą a strukturam...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy