Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wiedza praktyczna

17 grudnia 2020

NR 55 (Grudzień 2020)

Osoba niepełnosprawna – aspekty medyczne (ginekologiczne) i etyczne

71

Za niepełnosprawną uważa się osobę, której stan fizyczny lub/i psychiczny trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia wypełnianie zadań życiowych i ról społecznych zgodnie z przyjętymi normami prawnymi i społecznymi. Osoby niepełnosprawne mają prawo do pełnej i wszechstronnej opieki medycznej i psychologicznej oraz leczenia funkcjonalnego, obejmującego zaopatrzenie w sprzęt protetyczny i ortopedyczny; mają prawo do medycznej i społecznej rehabilitacji, oświaty, zawodowego szkolenia i rehabilitacji, środków pomocniczych, doradztwa, pośrednictwa pracy oraz innych usług, które umożliwią im pełny rozwój uzdolnień i umiejętności oraz przyśpieszą proces ich społecznej integracji lub reintegracji.
 

Za niepełnosprawną uważa się osobę, której stan fizyczny lub/i psychiczny trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia wypełnianie zadań życiowych i ról społecznych zgodnie z przyjętymi normami prawnymi i społecznymi.

POLECAMY

Osoby niepełnosprawne mają prawo do pełnej i wszechstronnej opieki medycznej i psychologicznej oraz leczenia funkcjonalnego, obejmującego zaopatrzenie w sprzęt protetyczny i ortopedyczny; mają prawo do medycznej i społecznej rehabilitacji, oświaty, zawodowego szkolenia i rehabilitacji, środków pomocniczych, doradztwa, pośrednictwa pracy oraz innych usług, które umożliwią im pełny rozwój uzdolnień i umiejętności oraz przyspieszą proces ich społecznej integracji lub reintegracji.

Wiek i płeć determinują podatność osób na różnorodne choroby, a w konsekwencji wpływają na intensywność następstw przebytych chorób i urazów, czyli przejściową lub trwałą niepełnosprawność.

Strategia zbierania wywiadu ginekologicznego musi być zróżnicowana w zależności od typu niepełnosprawności, a w odniesieniu do osób z niepełnosprawnością fizyczną należy uwzględnić zróżnicowanie umiejętności komunikacji interpersonalnej. Jest to uzależnione także od momentu nabycia niepełnosprawności.

W kontekście chorób kobiecych należy podkreślić, że kobiety i dziewczęta niepełnosprawne mają pełne prawo do opieki ginekologicznej. Liczne obserwacje ginekologów wskazują na fakt, że świadomość zdrowotna niepełnosprawnych Polek jest niższa od wciąż niedostatecznej świadomości kobiet pełnosprawnych. Szczególne znaczenie mają tu wszelkie działania promujące zdrowie, w tym zdrowie seksualne, także wśród kobiet niepełnosprawnych. Ważne są bowiem właściwie pojęta profilaktyka i edukacja prozdrowotna uwzględniające specjalne wymagania pacjentek niepełnosprawnych. Optymistyczne jest, że poprawia się społeczne odniesienie do niepełnosprawności – mówi się: „osoby sprawne inaczej”, zdają się, choć powoli, stopniowo zanikać negatywne stereotypy odnoszenia się do zjawiska niepełnosprawności. Opieka ginekologiczna nad kobietą niepełnosprawną wymaga holistycznego podejścia.

Już sama strategia zbierania wywiadu ginekologicznego musi być zróżnicowana w zależności od typu niepełnosprawności, a w odniesieniu do osób z niepełnosprawnością fizyczną należy uwzględnić zróżnicowanie umiejętności komunikacji interpersonalnej. Jest to uzależnione także od momentu nabycia niepełnosprawności.

Należy podkreślić, że osoby z niepełnosprawnością fizyczną wrodzoną cechują się dobrą komunikatywnością i większą akceptacją własnego ciała.

Bywa, że kobiety, które nabyły niepełnosprawność w okresie dojrzewania, negują swoją kobiecość, cechują się nadmierną wstydliwością i bardzo niechętnie korzystają z profilaktycznych badań ginekologicznych.

Lekarz opiekujący się osobami niepełnosprawnymi powinien wykazać się dużą empatią. W przypadku opieki ginekologicznej warto podjąć próbę ukształtowania właściwych podstaw wobec seksualności i zdrowia prokreacyjnego pacjentki.

Z wywiadów lekarskich od osób niepełnosprawnych wynika, iż ludzie ci nie chcą być izolowani od ludzi zdrowych, chcą być aktywni, brać czynny udział w życiu społecznym, towarzyskim. Zarówno niepełnosprawni mężczyźni, jak i niepełnosprawne kobiety mają swe potrzeby seksualne, które to kwestie warto podejmować w opiece ginekologicznej. Osoby niepełnosprawne potrafią mówić o sprawach na pozór nie do pogodzenia: radości i spokoju w cierpieniu, zaufaniu pomimo przykrych doświadczeń. Te dzielne kobiety potrafi cechować dążenie do bycia „sprawną” niepełnosprawną. W przypadku niepełnosprawności nabytej można obserwować, że rozpacz kobiet, ich rezygnacja lub wewnętrzna szamotanina zamieniają się w konstruktywne działanie.

Osoby niepełnosprawne mają pełne i wrodzone prawo do poszanowania ludzkiej godności. Bez względu na pochodzenie, naturę i stopień upośledzeniaoraz niepełnosprawności posiadająte same fundamentalne prawa co ich współobywatele w tym samym wieku. Oznacza to przede wszystkim prawo do korzystania z godziwego życia w możliwie szerokim zakresie.

Niektóre osoby niepełnosprawne mówią nawet o tym, że od kiedy stały się niepełnosprawne, zaczęły nowe, inaczej bogatsze życie. Wymaga to jednak trudnej wewnętrznej pracy tych osób, nierzadko przewartościowania ich filozofii życiowej.

…Niepełnosprawność nie jest ostatnim słowem w życiu. Ostatnim słowem jest miłość (…) miłość, która nadaje sens życiu…
(JPII)

Osoba niepełnosprawna — mimo wszelkich ograniczeń i cierpień, jakie są jej udziałem — każe nam pochylić się z szacunkiem i afirmacją nad tajemnicą człowieka.

Im bardziej bowiem zagłębiamy się w mroczne i nieznane obszary ludzkiej rzeczywistości, tym lepiej rozumiemy, że właśnie w sytuacjach najtrudniejszych i najbardziej niepokojących ujawnia się godność i wielkość ludzkiej istoty. Zranione człowieczeństwo osoby niepełnosprawnej jest dla nas wyzwaniem, aby dostrzec, zaakceptować i ukazywać w każdym z tych naszych braci i sióstr niezrównaną wartość ludzkiej istoty.

Miarą jakości życia w społeczności jest w dużym stopniu opieka, jaką otacza ona najsłabszych i najbardziej potrzebujących, oraz poszanowanie ich ludzkiej godności. Prawa nie mogą wszak być przywilejem tylko zdrowych. Także osobie niepełnosprawnej należy umożliwić uczestniczenie — na miarę jej możliwości — w życiu społeczeństwa i dopomóc w wykorzystaniu całego swojego potencjału fizycznego, psychicznego i duchowego.

Tylko wówczas, gdy uznawane są prawa najsłabszych, społeczeństwo może twierdzić, że jest zbudowane na fundamencie prawa i sprawiedliwości. Niepełnosprawny nie jest osobą w inny sposób niż pozostali, a zatem uznając i chroniąc jego godność i prawa, uznajemy i chronimy godność i prawa nas wszystkich i każdego. Społeczeństwo, w którym byłoby miejsce tylko dla osób w pełni sprawnych, całkowicie samodzielnych i niezależnych, nie byłoby społeczeństwem godnym człowieka.

Należy zwrócić szczególną uwagę na potrzeby uczuciowe i seksualne osoby niepełnosprawnej. Aspekt ten często bywa ignorowany lub też traktuje się go w sposób powierzchowny i ograniczony, a czasem wręcz uwarunkowany przez ideologię.

W rzeczywistości zaś wymiar płciowy jest jednym z konstytutywnych wymiarów osoby, powołana jest ona do tego, aby realizować się w relacji z innymi i we wspólnocie. Przesłanką wychowania emocjonalno-seksualnego osoby niepełnosprawnej jest przekonanie, że potrzebuje ona miłości przynajmniej w takiej samej mierze jak każda inna. Także ona chce kochać i być kochana, potrzebuje czułości, bliskości, intymności. W praktyce niestety osoba niepełnosprawna przeżywa te uprawnione i naturalne potrzeby w sytuacji trudniejszej, co staje się jeszcze bardziej widoczne w miarę przechodzenia od wieku dziecięcego do dorosłego. Osoba niepełnosprawna mimo upośledzenia umysłu i zaburzenia więzi międzyosobowych poszukuje autentycznych relacji, dzięki którym inni docenią i uznają jej osobową godność.

Osoba niepełnosprawna mimo upośledzenia umysłu i zaburzenia więzi międzyosobowych poszukuje autentycznych relacji, dzięki którym inni docenią i uznają jej osobową godność.

Osoby niepełnosprawne, w których z całą ostrością uwidacznia się kruchość ludzkiej kondycji, są niewątpliwie jednym z przejawów dramatu cierpienia. Dlatego w dzisiejszym świecie, opanowanym przez hedonizm i zaślepionym przez ulotne i złudne piękno, ich trudności są często postrzegane jako skandal lub prowokacja, a ich problemy jako kłopot, którego trzeba się pozbyć lub pospiesznie się z nim uporać. Osoby niepełnosprawne mają prawo do pełnego uczestniczenia w życiu społecznym.
Należy podkreślić, że opieka lekarska nad osobami niepełnosprawnymi musi się odbywać w poszanowaniu niepełnosprawnej osoby badanej, w przypadku ginekologii – w zachowaniu intymności, w poszanowaniu wstydu kobiecego czy dziewczęcego [1, 2].

Perspektywa personalizmu etycznego każe widzieć w osobie niepełnosprawnej swoiste wyzwanie moralne. Niepełnosprawność w żadnym stopniu nie uszczupla godności osobowej człowieka, natomiast wzmaga poniekąd obowiązki moralne wynikające z afirmacji wartości osobowej (persona est affirmanda!). W odniesieniu do opieki medycznej przekłada się to na szereg wymogów szczegółowych w aspektach zarówno diagnostycznych, jak i terapeutycznych.

Człowiek niepełnosprawny to bowiem osoba o naruszonej sprawności sfery psychicznej lub/i fizycznej, czego efektem jest ograniczenie życiowych aktywności w różnych jej przejawach i aspektach. Pojęcie to oznacza zatem każdą osobę, która w wyniku deficytu swoich fizycznych lub umysłowych zdolności, wrodzonych lub nabytych, nie jest w stanie zapewnić sobie, częściowo lub całkowicie, warunków koniecznych do swego indywidualnego lub społecznego życia. Znakomity myśliciel XX w. Victor Emil Frankl przez trzy semestry (1949–1950) prowadził na Uniwersytecie Wiedeńskim wykład monograficzny poświęcony filozofii człowieka niepełnosprawnego, rysując jego profil nie tylko ejdetyczny, lecz także psychologiczny. Bogactwo tematyki związanej z niepełnosprawnością już samo z siebie wskazuje na wagę zagadnienia [3–6].

Walka z ograniczeniami wynikającymi z ułomności bardzo często usprawnia w innych kierunkach, dystansuje i hartuje życiowo [1]. Pierre Teilhard de Chardin mówił w tym kontekście o naddatku ducha zrodzonym przez uszkodzenie ciała [2]. Kondycja człowieka niepełnosprawnego z jednej strony pozwala bezpośrednio doświadczać ograniczonego i skończonego charakteru ludzkiej egzystencji, co klasyczna filozofia oddawała pojęciem przygodności. Z drugiej strony perspektywa życiowa człowieka dotkniętego niepełnosprawnością zazwyczaj zbliża go do najprostszych i najbardziej fundamentalnych wartości, ukazując hierarchię ważności w radykalnie innym świetle. 

Spotkanie z osobą niepełnosprawną nierzadko wywołuje wstrząs, by nie powiedzieć szok. Dzieje się tak głównie z powodu przywoływania niechcianych i często wypieranych kontekstów związanych z ograniczeniami ludzkiego życia, z cierpieniem i śmiercią. Zakłóca to codzienny bieg wydarzeń i adekwatny do tego strumień świadomości [3]. Niepełnosprawny odsłania swym byt...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy