Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru , To wiedzieć powinniśmy

29 października 2019

NR 48 (Październik 2019)

Rola choliny w suplementacji ciężarnych
The role of choline in pregnant supplements

335

Cholina to organiczny związek chemiczny pełniący w organizmie człowieka różnorakie funkcje metaboliczne. Źródłami choliny w pożywieniu są głównie produkty odzwierzęce. Do objawów niedoboru choliny zalicza się stłuszczenie i obumieranie komórek wątroby, uszkodzenie mięśni i homocysteinemię. Szacuje się, że zapotrzebowanie na cholinę wynosi ok. 450 mg/d u ciężarnych i 550 mg/d u kobiet karmiących. Do zalet suplementacji choliny w ciąży można zaliczyć zapobieganie wadom cewy nerwowej u płodów, pozytywny wpływ na rozwój mózgu, poprawę szybkości przetwarzania informacji przez niemowlęta czy usprawnienie hamujących funkcji neuronalnych.

Cholina to organiczny związek chemiczny zawierający w swojej budowie grupę metylową. W organizmie człowieka cholina pełni różnorakie funkcje: jest niezbędna do syntezy neuroprzekaźników (prekursor acetylocholiny), transportu międzykomórkowego (składnik lipoprotein), sygnalizacji komórkowej (składnik fosfolipidów, np. lecytyny, sfingomieliny) oraz donacji grup metylowych w wielu reakcjach chemicznych zachodzących w komórkach [1].

Początkowo uznawano cholinę za substancję należącą do witamin z grupy B (witamina B4), gdyż jest ona składnikiem nieodzownym dla prawidłowego rozwoju organizmu zwierzęcego. Ten pogląd został jednak zweryfikowany, a pod koniec lat 90. XX w. cholina została ostatecznie zakwalifikowana do niezbędnych składników odżywczych (essentials nutriets) przez Institute of Medicine w USA (obecnie National Academy of Medicine) [2].

Źródłami choliny w pożywieniu są głównie produkty odzwierzęce: żółtka jaj, podroby i ryby morskie, ale także ziarna soi, grochu, soczewica, kapusta oraz szpinak [3]. Jedynym pozapokarmowym źródłem choliny w organizmie jest synteza fosfatydylocholiny de novo, katalizowana przez enzym fosfatydyloetanoloamino-N-metylotransferazę (PEMT). Efektem ubocznym tej reakcji jest również powstanie 3 cząsteczek homocysteiny na każde zsyntetyzowane ugrupowanie choliny [4]. Ekspresja PEMT jest więc zwiększona w stanach niedoboru choliny. Do objawów tego niedoboru zalicza się stłuszczenie i obumieranie komórek wątroby, uszkodzenie mięśni i homocysteinemię [5].

POLECAMY


Cholina a ciąża i laktacja


W literaturze światowej można znaleźć wiele doniesień dotyczących wpływu choliny na rozwój płodu oraz zapotrzebowania na ten składnik odżywczy u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Jedno z pierwszych badań dotyczących zmniejszenia zawartości choliny w wątrobie ciężarnych i karmiących szczurów oraz wnioski dotyczące prawdopodobieństwa korzystnego wpływu suplementacji tej substancji pochodzą z 1995 r. [6]. 

To zwiększone zapotrzebowanie na cholinę w trakcie ciąży indukuje spadek jej wątrobowego rezerwuaru, a co za tym idzie – aktywuje wspomniany szlak syntezy fosfatydylocholiny przy udziale PEMT. Postuluje się również możliwą aktywację PEMT w trakcie ciąży przez estrogeny [7]. Homocysteina powstająca w reakcji katalizowanej przez PEMT ma natomiast udokumentowany negatywny wpływ na rozwój płodu [8]. Przyjmowanie choliny w celu uniknięcia zwiększonego stężenia homocysteiny w surowicy ciężarnej wydaje się zatem zasadną strategią suplementacyjną.

Cholina jest również drugim – obok kwasu foliowego – związkiem mającym wpływ na zapobieganie wadom cewy nerwowej u płodów. Jedno z badań wykazało czterokrotne zwiększenie ryzyka urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej u kobiet przyjmujących najniższe dawki choliny w porównaniu z pacjentkami przyjmującymi cholinę w dawkach najwyższych [9].

Badania na gryzoniach wykazały znaczący pozytywny wpływ choliny na rozwój mózgu u płodów [10]. Wpływ ten obserwowany jest także w życiu pozapłodowym. Dorosłe szczury zwykle z wiekiem wykazują obniżoną zdolność zapamiętywania. Zjawisko to nie występuje natomiast u osobników eksponowanych in utero na zwiększone dawki choliny [11]. Praca Jaiswal i wsp. opublikowana w 2016 r. wskazała również, że zaburzenia w metabolizmie choliny mogą wiązać się z ośmiokrotnym zwiększeniem urodzenia dziecka z zespołem Downa [12].

U ludzi wykazano natomiast umiarkowanie lepsze wyniki dotyczące pamięci wzrokowej u siedmiolatków, których matki podczas ciąży przyjmowały cholinę w zwiększonych dawkach [13]. Duże badanie z randomizacją z podwójnie ślepą próbą opublikowane w 2018 r. dotyczące żywienia sugeruje poprawę szybkości przetwarzania informacji przez niemowlęta, których matki w trzecim trymestrze ciąży przyjmowały cholinę [14]. U dzieci eksponowanych in utero na zwiększone ilości choliny w wyniku jej suplementacji obserwowano także poprawę funkcji neuronalnych hamujących, których deficyt jest związany ze schizofrenią i zaburzeniami uwagi [15]. Mleko matki jest bogate w cholinę, zatem okres karmienia piersią, podobnie jak ciąża, jest czasem zwiększonego zapotrzebowania na ten składnik odżywczy [16].


Zapotrzebowanie na cholinę w ciąży i dostępne preparaty


Ciąża i laktacja to czas szczególnie wysokiego zapotrzebowania na cholinę. Znaczne ilości choliny są przekazywane do płodu przez łożysko. Stężenie choliny w płynie owodniowym jest ok. 10 razy większe niż w krwi ciężarnej. Stężenie choliny w osoczu kobiety w ciąży jest dużo większe niż u kobiet nieciężarnych, a u płodu i noworodka stężenia te są ok. sześciokrotnie większe niż u dorosłego człowieka [17, 18]. Mimo zwiększonej zdolności produkcji choliny de novo, jej zapotrzebowanie podczas ciąży i laktacji znacznie przekracza zatem podaż. W 2018 r. zostało opublikowane interdyscyplinarne stanowisko ekspertów, w którym autorzy pod kreślają rolę optymalnej podaży choliny z dietą bądź też w formie suplementów, szczególnie u kobiet ciężarnych, karmiących piersią ze względu na jej korzystne działanie na różne aspekty zdrowotne [19].

Szacuje się, że całkowite spożycie choliny z dietą i suplementami wynosi ok. 450 mg/d u ciężarnych i 550 mg/d u kobiet karmiących. Badanie spożycia choliny z diety przeprowadzone z udziałem 67 tys. osób z 18 krajów UE, w tym u ponad tysiąca ciężarnych, wykazało, że ich średnie spożycie choliny z dietą wynosi ok. 336 mg/d u nastolatek i 356 mg/d u dorosłych kobiet [20]. Dwa badania przeprowadzone z udziałem polskich kobiet ciężarnych wykazały, że średnie spożycie choliny w tej populacji wynosi odpowiednio 379 mg/d [21] i 365 mg/d [22]. Należy zatem stwierdzić, że istnieje uzasadnienie dla dodatkowej, uzupełniającej podaży choliny z innych źródeł. Na polskim rynku dostępne są preparaty w postaci suplementów diety, zawierające odpowiednie uzupełniające dawki tej witaminy. Biorąc pod uwagę niedostateczne spożycie z dietą, wyniki badań klinicznych oraz zalecenia ekspertów, suplementacja choliną w okresie przygotowania do ciąży, w czasie ciąży oraz laktacji jest zasadna. Powinno się rozważyć zaplanowanie dalszych badań oceniających poziom spożycia choliny na skalę populacyjną oraz określenie właściwej dawki choliny do suplementacji. Przy wyborze produktu należy brać pod uwagę zarówno dawkę choliny, ale także przeprowadzone dodatkowe badania jakości produktu. 


Podsumowanie


Cholina pełni wiele istotnych funkcji metabolicznych w organizmie dorosłego człowieka, jednak okres życia płodowego oraz noworodkowy są najistotniejsze pod względem zapotrzebowania na ten składnik. Szczególnie jego wpływ na formowanie cewy nerwowej oraz rozwój mózgu i pamięć sugerują, że suplementacja choliny w wysokich dawkach powinna być nieodzownym elementem prawidłowej opieki prenatalnej.

 

Piśmiennictwo

 

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy