Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Wiedza praktyczna

29 października 2020

NR 54 (Październik 2020)

Rak piersi u kobiet a libido – w ocenie dziewcząt – badania pilotażowe
Breast cancer in women and libido – as assessed by girls – pilot study

67

Rolą ginekologów wieku rozwojowego, oprócz opieki medycznej, jest także szeroko pojmowana promocja zdrowia, edukacja seksualna i kształtowanie prawidłowych postaw wobec profilaktyki onkologicznej. Wychodząc z takiego założenia, przeprowadzano pilotażowy poszerzony wywiad lekarski mający na celu sprawdzenie wiedzy na temat samokontroli gruczołów sutkowych, jak również sprawdzenie poglądu, czy w ich ocenie rak sutka może wpłynąć na sferę seksualną. Pilotażową próbę przeprowadzono w grupie zdrowych 17-letnich uczennic LO, które zgłaszały się na profilaktyczne badanie ginekologiczne. Oceniano, jaki odsetek spośród 342 zdrowych 17-letnich pacjentek Pracowni Ginekologii Wieku Rozwojowego i Seksuologii Kliniki Ginekologii Katedry Perinatologii i Ginekologii UMP wie, czym jest samokontrola gruczołów sutkowych, i umie jej dokonywać oraz czy w ich ocenie istnieje związek między wpływem zachorowania na raka piersi a libido.

Choć do rzadkości należą choroby gruczołów piersiowych u dziewcząt w okresie rozwojowym, to już u kobiet ok. 20. roku życia zaleca się systematyczne samobadanie gruczołów sutkowych. Wynika to z faktu, że wraz z wiekiem wzrasta ryzyko zachorowania na raka gruczołu sutkowego. Rozwój gruczołów sutkowych jako składowa rozwoju somatycznego wpływa też na rozwój psychoseksualny – piersi są ważnym atrybutem seksualnym kobiety.

POLECAMY

Sprawdzono pilotażowo, czy dziewczęta kojarzą w ogóle fakt raka piersi z wpływem na sferę seksualną [1–4].

Cel 

Zbadanie wiedzy na temat samokontroli gruczołów sutkowych w grupie zdrowych 17-letnich uczennic LO, które zgłaszały się na profilaktyczne badanie ginekologiczne, oraz czy kojarzą one problem raka piersi z wpływem na sferę seksualną (libido).

Materiały i metody 

Oceniano, jaki odsetek spośród 342 zdrowych 17-letnich pacjentek Pracowni Ginekologii Wieku Rozwojowego i Seksuologii Kliniki Ginekologii Katedry Perinatologii i Ginekologii UMP wie, czym jest samokontrola gruczołów sutkowych, i umie jej dokonywać, oraz pytano je, czy kojarzą problem raka piersi z wpływem na sferę seksualną (libido). Zadawano pytanie: „Czy według Ciebie istnieje związek między rakiem piersi a libido?”.

Najnowsze metody leczenia raka gruczołu sutkowego przyczyniły się do poprawienia komfortu życia kobiet z rakiem piersi. 
Ważne, że uwzględnia się też znaczenie seksualności tych kobiet.

Wyniki 

Badane pacjentki to dziewczęta miesiączkujące średnio od trzech lat – wiek ginekologiczny +3, dziewczęta o prawidłowej masie ciała – średnia masa ciała wynosiła 57,51 kg ± 8,28, wzroście 165,13 cm ± 5,38; stadium rozwoju A4Th4P4 adekwatne do wieku dziewcząt.

Na pytanie kierowane do badanych: „Czy według Ciebie istnieje związek między rakiem piersi a libido?” wszystkie dziewczęta udzieliły odpowiedzi, nie pytając, co w ogóle należy rozumieć pod pojęciem libido, a o problemie raka piersi u kobiet każda z nich słyszała.

Żadna pytana pacjentka nie udzieliła odpowiedzi, że nie ma takiego związku, a aż 339 (99,1%) uważało, że wpływ zachorowania na raka piersi obniża znacząco libido. Trzy pacjentki (0,87%) uważały, że taki wpływ jest, ale nie musi on znacząco obniżać libido.

Tylko 57 (16,7%) dziewcząt umiało poprawnie określić, na czym polega samokontrola gruczołów sutkowych, przy czym żadna z nich nie wykonywała badań systematycznie – wiedzę na ten temat zdobyły z internetowych i telewizyjnych programów edukacyjnych, uznając, że zgodnie z wytycznymi regularną kontrolę zaczną od 20. roku życia. 210 (61,4%) pacjentek słyszało o samokontroli gruczołów sutkowych, jednak nie potrafiło określić, jak ani kiedy jej dokonywać. Pozostałych 75 pacjentek nie wiedziało nic na temat samokontroli gruczołów sutkowych ani nic na temat profilaktyki raka gruczołu sutkowego [4].

Dyskusja

Pojęcie libido zostało wprowadzone przez Zygmunta Freuda na określenie formy energii, za której pośrednictwem popędy życia spełniają swoje funkcje, ale aktualnie pojmowane jest ono jako popęd (pociąg) seksualny, czyli płciowy (z łac. żądza) – „ochota na seks” [1–3].

Podobnym, lecz nietożsamym pojęciem jest pożądanie rozumiane jako silne pragnienie czegoś lub fizyczny pociąg do kogoś (np. pożądać osoby). Z punktu widzenia medycyny pożądanie jest emocją związaną z działaniem układu dopaminergicznego, stanowiąc ważną fazę w cyklu reakcji seksualnej wg modelu Kaplan i Levin [1–3]. Warto w tym miejscu podkreślić, że przy całej złożoności mechanizmów sterujących reakcjami seksualnymi w regulacji tych funkcji szczególne znaczenie mają: podwzgórze, przysadka mózgowa, układ limbiczny, twór siatkowaty, a także pewne obszary korowe [1–4].
Integracja czynników biologicznych ze zinternalizowanymi normami zachowań społecznych, kulturowych, czynnikami psychicznymi i odpowiednim kontekstem umożliwia poprawne funkcjonowanie w sferze seksualnej mimo niekiedy poważnych problemów, takich jak rak gruczołu sutkowego u kobiety [5–17].

Na pytanie kierowane do badanych: „Czy według Ciebie istnieje związek między rakiem piersi a libido?” wszystkie dziewczęta udzieliły odpowiedzi, nie pytając, co w ogóle należy rozumieć pod pojęciem libido, a o problemie raka piersi u kobiet każda z nich słyszała.

Żadna pytana pacjentka nie udzieliła odpowiedzi, że nie ma takiego związku, a aż 339 (99,1%) uważało, że wpływ zachorowania na raka piersi obniża znacząco libido. Trzy pacjentki (0,87%) uważały, że taki wpływ jest, ale nie musi on znacząco obniżać libido.

Jak już przedstawiono, tylko 57 (16,7%) dziewcząt umiało poprawnie określić, na czym polega samokontrola gruczołów sutkowych, przy czym żadna z nich nie wykonywała badań systematycznie – wiedzę na ten temat zdobyły z internetowych i telewizyjnych programów edukacyjnych, uznając, że zgodnie z wytycznymi regularną kontrolę zaczną od 20. roku życia. 210 (61,4%) pacjentek słyszało o samokontroli gruczołów sutkowych, jednak nie potrafiło określić, jak ani kiedy jej dokonywać. Pozostałych 75 pacjentek nie wiedziało nic na temat samokontroli gruczołów sutkowych ani nic na temat profilaktyki raka gruczołu sutkowego.

Najnowsze metody leczenia raka gruczołu sutkowego przyczyniły się do poprawy komfortu życia kobiet z rakiem piersi. Ważne, że uwzględnia się też znaczenie seksualności tych kobiet [7, 18–29]. Seksualność stanowi bowiem integralną część osobowości kobiety, a pełen rozwój seksualności jest niezbędny do osiągnięcia dobrostanu w wymiarze indywidualnym, interpersonalnym oraz społecznym [2, 8–16].

W takim ujęciu sama somatyka i problemy z nią związane (w tym nawet taki problem jak rak gruczołu sutkowego) jest jakby rzeczą wtórną i należy pamiętać, że działania zmierzające do zaspokojenia potrzeby seksualnej są skomplikowane, poruszają wiele różnych mechanizmów pozasomatycznych, wykraczając daleko poza samą seksualność [7–10]. Dlatego też w ujęciu filogenetycznym tylko w przypadku gatunku ludzkiego mówi się o erotyce obejmującej seksualność wraz ze sferą uczuć, intelektu i psychiki. Erotyka (z greckiego έρως, eros – pociąg miłosny) to odnoszenie się do stanu lub antycypacji podniecenia seksualnego; natarczywy impuls seksualny, pożądanie lub myśl, a także filozoficzna kontemplacja dotycząca estetyki seksualnego pożądania, zmysłowości i miłości romantycznej [1–6].

Znacznie szerszym pojęciem niż seks czy seksualność jest zatem erotyzm. Obejmuje ich wszelkie wymiary (biologiczny, psychologiczny, społeczny, kulturowy). Dotyczy zainteresowania i odczuwania przyjemności w związku z faktem, że partner/ partnerka jest postrzegany jako osoba atrakcyjna pod różnymi względami (fizycznie, psychicznie) [1–3, 6].

Ścisły związek z erotyzmem ma symbolika piersi kobiecych. Są one kojarzone jednak nie tylko erotycznie. Wiąże się je również z symboliką macierzyństwa, karmienia potomstwa, a jeszcze bardziej symbolicznie piersi kobiece kojarzy się z bezpieczeństwem, troską, opieką. Piersi są istotnie kulturowymi symbolami kobiecości i erotyki. Zatem po rozpoznaniu raka piersi kobiecość i percepcja zmysłowości oraz wszystko, co wiąże się z seksualnością kobiet, może być znacznie dotknięte już w chwili postawienia diagnozy, a dalej zakłócić je mogą stosowane metody leczenia [17–20].

W kulturze Zachodu piersi postrzegane są istotnie jako esencja kobiecości; kojarzy się je przede wszystkim z fizycznymi atutami kobiety, z jej atrakcyjnością seksualną. Piersi pełnią w tym aspekcie ściśle określoną funkcję – mają być ozdobą, przedmiotem pożądania, stanowią atrybut seksualny. Kultura popularna silnie narzuca wygląd idealnych piersi – stają się one czymś na wzór przedmiotu, który istnieje po to, by mógł być oceniany i w najlepszym przypadku doceniany przez innych, zwłaszcza mężczyzn. Z punktu widzenia seksuologii piersi to jedno z miejsc na mapie kobiecego ciała, po którym najłatwiej można poznać, w jakiej fazie podniecenia jest kobieta. Podkreślić należy raz jeszcze, że w literaturze piersi postrzegane są jako atrybut kobiecości – symbol seksualności kobiet [4, 8, 16, 18]. 

Zmiany w funkcjonowaniu kobiet spowodowane chorobą, radio-, chemioterapią, mastektomią są związane z indywidualnymi cechami kobiet, mają podłoże wieloczynnikowe. Z punktu widzenia seksuologii dotyczy to nie tylko kobiet heteroseksualnych. Podobne doświadczenia mogą mieć kobiety należące do mniejszości seksualnych dotknięte rakiem piersi. 

Niezależnie od symboliki kobiecość jest wyrazem duchowego bogactwa kobiety [4, 7, 8, 12, 16–18]. Nie musi być ona zniszczona wraz z chorobą, jaką jest rak sutka. Aktywność, zwłaszcza aktywność seksualna, kobiet po amputacji piersi była długo tematem tabu. Tymczasem według literatury (podań mitologicznych) „bezpierśne” (gr. Aμαζόνες Amazónes, łac. Amazones, pol. Amazonki) były niezwykle aktywne, waleczne, piękne, seksowne, utrzymywały stosunki z cudzoziemcami, żeby podtrzymać ród (usuwały dziewczętom pierś, aby nie przeszkadzała im w napinaniu cięciwy łuku lub rzucaniu dzidą, stąd „bezpierśne”) [8–12].

Rak gruczołu sutkowego, który może być przyczyną, że kobiety stają się „bezpierśne”, nie jest zatem wyrokiem. Po rozpoznaniu raka kobieta wcale nie musi się pożegnać ze swoją seksualnością. Wiele stowarzyszeń kobiet z rakiem gruczołu sutkowego nie przez przypadek nosi nazwę „Amazonki”. 

„Nowoczesność nienawidzi choroby, umierania, śmierci, wstydzi się wszystkiego, co wskazuje na porażkę rozumu ludzkiego w konfrontacji z naturą” [13].

Sama nazwa „Amazonki” ma dać wyraz walki z chorobą, triumfu kobiecości nad rakiem. 

Trudna to walka, następuje bowiem spadek libido, nadwrażliwość skóry po chemio- lub radioterapii, a także poczucie utraty atrakcyjności. Cały szereg złożonych kwestii związanych z rakiem piersi utrudnia kobietom powrót do satysfakcjonującej aktywności seksualnej [7–14].

Według WHO zdrowie seksualne jest integracją biologicznych, emocjonalnych, intelektualnych i społecznych aspektów życia seksualnego, ważnych dla pozytywnego rozwoju osobowości, komunikacji i miłości [14]. Walka z rakiem gruczołu sutkowego to walka o zdrowie, także zdrowie seksualne [10].

Niestety, istotnie nie jest to łatwa walka. Wspomniane czynniki społeczno-kulturowe, w tym przyjęte standardy piękna, bardzo przyczyniają się do skrajnie nieraz negatywnego oddziaływania raka piersi na poczucie kobiecości [7–14].

Spojrzenie na kobiecość oraz seksualność przez pryzmat modeli kulturowych, socjologicznych i psychologicznych do niedawna dominowało w naukowej seksuologii. Dopiero rozwój metodologii badawczej w naukach biologicznych, a także metod obrazowania czynności mózgu otworzył okienko, przez które naukowcy badający ludzką seksualność mogą zobaczyć procesy zachodzące u danej osoby, a wywołane bodźcem seksualnym bądź psychoseksualnym [15–20].

Modelem stworzonym na poziomie psychologicznym, który pojawił się w literaturze, jest model reakcji psychoseksualnej kobi...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy