Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy

8 marca 2019

NR 44 (Luty 2019)

W stronę filozofii w ginekologii, położnictwie i seksuologii. Zarys wybranych kwestii filozoficznych w medycynie

0 28

Filozofia medycyny jest potrzebna, aby sprecyzować cele medycyny oraz skonfrontować je z celami cywilizacji. Wraz ze swym dynamicznym postępem ginekologia stawia nowe zagadnienia filozoficzne, zwłaszcza pytania z dziedziny etyki. Zagadnienia etyczne, filozoficzne w ginekologii pokazują, że medycyna jest równie ważna dla filozofii, jak również filozofia dla medycyny.

Jeżeli istnieją jakiekolwiek możliwe sposoby zwiększenia zbiorowej mądrości i umiejętności rodzaju ludzkiego, należy ich szukać w medycynie.

Descartes

Ginekologia (gr. gyne – kobieta, logos – nauka) jest nauką o żeńskich narządach płciowych zajmującą się rozpoznawaniem i leczeniem chorób narządów rozrodczych.
W szerszym rozumieniu to nauka mająca na względzie ogólnie pojęte zdrowie kobiety, z uwzględnieniem działań profilaktycznych. Ginekologię jako dziedzinę wiedzy określa się często mianem „choroby kobiece”. Oddaje to specyfikę wynikającą z odrębności anatomicznej i fizjologii płci.
Jednym z najistotniejszych elementów mających wpływ na zdrowie kobiety, w tym jej zdrowie seksualne, jest promocja zdrowia, wiedza o zachowaniach prozdrowotnych, czynnikach ryzyka, profilaktyce oraz o elementach wpływających na uleczalność chorób, w tym chorób nowotworowych (z uwzględnieniem najnowocześniejszych możliwości diagnostycznych, jak badania molekularne, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, a zwłaszcza pozytonowa tomografia emisyjna). Medycyna wraz ze swym dynamicznym postępem stawia nowe pytania z dziedziny etyki. W sposób szczególny i specyficzny dotyczy to ginekologii, położnictwa i seksuologii – tak w aspekcie teoretycznym, jak i terapeutycznym. 
Na pierwszym ze wskazanych pięter problemowych rodzą się pytania o istnienie i ewentualny kształt normatywności moralnej tkwiącej w seksuologii. Co wyznacza ogólną normę moralności w zakresie zachowań seksualnych człowieka? Poszanowanie godności czy wolności człowieka? Poziom tolerancji i wrażliwości społecznej? Ustanowienia transcendentne czy immanentne? To szerokie pole problemowe z zakresu metaetyki i etyki stosowanej.
Pytanie o etykę w praktyce ginekologiczno-położniczej czy seksuologicznej odnosi się do problemu poszanowania hierarchii aksjomoralnej pacjentów, brania w nawias własnych przekonań, a jednocześnie konfrontacji etosów lekarza i pacjenta, co jest psychologicznie zrozumiałe i nieuniknione. Problematyka ta wpisuje się szerzej w zagadnienia z zakresu filozofii medycyny, bioetyki i wreszcie etyki medycznej. Spór między teleologizmem (np. E.D. Pellegrino) a kontraktualizmem (np. R.M. Veatch) czy modnym pryncypizmem (np. T.L. Beauchamp czy J.F. Childress) wyznaczają szkicowo ramy współczesnych sporów wokół podstaw etyki medycznej.
Medycyna stanowi niewyczerpane źródło dla przemyśleń filozoficznych, a z drugiej strony medycyna potrzebuje dziedziny filozofii. Z działania człowieka w medycynie wynika etyka lekarska, w której ważny jest każdy wysiłek podjęty w celu rozważań, co naprawdę znaczy być człowiekiem w medycynie.
Zarówno filozofia, jak i medycyna zaczynają się jako wydarzenie mające miejsce na płaszczyźnie międzyludzkiej. Krytyczne uwagi humanistów dotyczące stylu oraz treści przekazów medycznych do pacjentów pomagają lekarzom i osobom zajmującym się medycyną oraz pacjentom w zrozumieniu także siebie.
Filozofia medycyny ma za zadanie sprecyzowanie celów medycyny oraz skonfrontowanie je z celami cywilizacji. Filozofia medycyny jest więc równie ważna dla filozofii, jak i dla medycyny.
Edmund Daniel Pellegrino i David Thomasma w swym dziele pt. „A philosophical basis of medical practice” kontynuują temat filozofii medycyny.
Pellegrino był amerykańskim bioetykiem i nauczycielem akademickim, wybitnym profesorem medycyny i etyki medycznej, był ekspertem zarówno w zakresie bioetyki klinicznej, jak i medycyny i humanistyki – filozofii medycyny. W tym zakresie współpracował z Davidem Thomasmą.
Tadeusz Biesaga podkreśla, że działalność naukowa Pellegrino koncentruje się właśnie na filozofii medycyny, jej celu i jej naturze. Pellegrino wyróżnił cztery sposoby filozoficznej refleksji nad medycyną, wyrażając je w następujących sformułowaniach:

  • filozofia i medycyna (philosophy and medicine),
  • filozofia w medycynie (philosophy in medicine),
  • filozofia medyczna (medical philosophy)
  • filozofia medycyny (philosophy of medicine).

Najwłaściwszym sposobem refleksji jest zdaniem Pellegrino filozofia medycyny. Pellegrino i Thomasma podkreślają, że filozofia medycyny musi być otwarta na medycynę jako dyscyplinę bazującą na doświadczeniu. 
Niniejszy artykuł oparty został na streszczeniach rozdziałów i fragmentach dzieła tych autorów. Zawiera też cytaty innych twórców przytaczanych przez Pellegrino i Thomasma.
Pellegrino i Thomasma rozumieją filozofię medycyny jako odrębną, samodzielną dyscyplinę, mającą swój cel, przedmiot i swoje metody badań. Według nich przedmiotem filozofii medycyny są takie zagadnienia, jak:

  • definicja i zakres filozofii medycyny oraz jej relacje i zależności od epistemologii, logiki, aksjologii, metodologii i ontologii (metafizyki), a także zależności tych dyscyplin filozoficznych od medycyny i filozofii medycyny,
  • historia filozofii medycyny,
  • modele medycyny,
  • koncepcje zdrowia i choroby,
  • logika diagnozy, rokowania (prognozy) i terapii,
  • relacje filozofii medycyny z filozofią nauki.

Należy podkreślić, że oprócz przytoczonego sposobu definiowania filozofii medycyny przez Pellegrino istnieją też inne sposoby definiowania tej dziedziny:

  • holistyczne (H.R. Wulff),
  • analityczno-krytyczne (A.L. Caplan),
  • wynikające z hermeneutyki medycyny i fenomenologii zdrowia,
  • inne różnego rodzaju kompendia i wprowadzenia do przedmiotu (W. Szumowski) [4].

Za Sakiem należy podkreślić, że szczególne kroki w stronę utworzenia filozofii medycyny podjęli polscy lekarze już w drugiej połowie XIX w. Za twórcę tzw. polskiej szkoły filozofii medycyny uważany jest Tytus Chałubiński. Kontynuatorami tematu filozofii medycyny byli Henryk Nusbaum, Edmund Biernacki, Władysław Biegański. 
Podobnie jak Pellegrino i Thomasma, polscy autorzy poruszają kwestie filozoficznego ujęcia problemu choroby – interesujące w tym zakresie jest opracowanie Saka pt. „Filozoficzne koncepcje choroby w świetle stylów myślowych”.
W polskiej szkole filozofii medycyny żywe są refleksje na temat charakteru medycyny. Czy medycyna jest nauką, rzemiosłem czy sztuką? To pytanie zadają też Pellegrino i Thomasma. Medycyna może być nauką, a nawet rzemiosłem w swym wymiarze profesjonalnym, w wymiarze egzystencjalnym zaś, streszczającym się w relacjach z drugim człowiekiem, zawsze pozostanie sztuką. Ginekologia i położnictwo jawią się tu jako szczególny rodzaj sztuki lekarskiej związanej z życiem człowieka od jego początku.
Według filozofów życie, czyli po prostu istnienie człowieka, jest jego wartością najwyższą. Medycyna zawsze korzystała z filozofii, wnosząc w nią swój własny wkład.
Dotyczy w sposób specyficzny ginekologii i położnictwa, m.in. w kontekście narodzin człowieka. W ramach personalizmu filozoficznego w porodzie zostaje zachowana wartość personalistyczna własnego czynu, każdej osoby biorącej w nim udział, a jednocześnie działanie wspólne urzeczywistnia to, co wynika z celu wspólnoty działania, czyli dobry – obiektywnie – poród.
Z historycznego punktu widzenia, w filozofii medycyny linia rozumowania prowadzi od g...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy