Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zastosowanie emulsji prOVag® do higieny intymnej u dzieci – pacjentów poradni pediatrycznych

Artykuł | 26 lipca 2018 | NR 33
476

Celem badania była ocena efektywności, akceptacji, czasu stosowania i określenie wskazań, w jakich lekarze pediatrzy zalecają emulsję do higieny intymnej (prOVag® w postaci emulsji) 
u dzieci zgłaszających się do poradni pediatrycznych. Wieloośrodkowym retrospektywnym badaniem objęto populację 2275 dzieci zgłaszających się do poradni pediatrycznych na terenie całej Polski, u których do higieny okolic intymnych zastosowano emulsję prOVag®. Kwestionariusz badawczy sprawdzający efektywność preparatu oraz akceptację pacjentów wypełniało 102 lekarzy pediatrów.

Biocenoza układu moczowo-płciowego dziewcząt i młodych kobiet uwarunkowana jest zachowaniem równowagi w stosunku 2 : 5 pomiędzy tlenowymi i beztlenowymi drobnoustrojami występującymi w pochwie.

POLECAMY

Prawidłowy skład mikroflory bakteryjnej, w której dominują pałeczki kwasu mlekowego Lactobacillus, zabezpiecza przed rozwojem procesów zapalnych i chorobowych okolic intymnych u dziewcząt i kobiet. Bakterie z rodzaju Lactobacillus wytwarzają kwas mlekowy, który zapewnia kwaśność wydzieliny pochwowej (pH 3,6–4,5) i tym samym ogranicza nadmierny wzrost innych bakterii. Bakterie Lactobacillus produkują także inne substancje warunkujące utrzymanie prawidłowego ekosystemu pochwy, tj. inhibitory proteaz, bakteriocyny (laktocydynę, acidolinę, laktobinę), nadtlenek wodoru oraz działają immunomodulująco. Pałeczki kwasu mlekowego oprócz pochwy występują również w przewodzie pokarmowym, jamie ustnej, skórze, mleku matki i przewodzie pokarmowym noworodka kilka dni po porodzie. Stanowią one zarówno o równowadze ekosystemu pochwy, jak i przewodu pokarmowego i układu moczowego. Bakterie rodzaju Lactobacillus zasiedlają dolny odcinek kanału szyjki macicy (5 mm) oraz 1/3 przedniej cewki moczowej [1–3].

Ekosystem pochwy u dziewcząt różni się istotnie w zależności od wieku i profilu hormonalnego. U noworodków (do ok. 2.–3. tygodnia życia) obserwuje się jeszcze nieznaczny wpływ hormonów matki (estrogenów i hormonów łożyskowych), co skutkuje występowaniem w pochwie fizjologicznej śluzowej wydzieliny bez określonego zapachu, o kwaśnym odczynie (pH 5–7), zawierającej złuszczone komórki nabłonka i nieliczne pałeczki kwasu mlekowego. W skład mikroflory pochwy w okresie noworodkowym mogą fizjologicznie wchodzić bakterie Gram(–) (np. E. coli, G.vaginalis, Prevotella spp., Veilonella spp.)
oraz Gram(+) (np. Peptococcus spp., Lactobacillus spp., Staphylococcus spp., Streptococcus spp.), a właściwy stosunek tych bakterii do siebie zapewnia zachowanie prawidłowego ekosystemu pochwy noworodka [3]. Mikroflora zasiedlająca organizm dziecka początkowo warunkowana jest sposobem jego przyjścia na świat. Mikroflora noworodków urodzonych siłami natury jest zdominowana szczepami Lactobacillus, Prevotella oraz Sneathia spp. i różni się od mikroflory dzieci urodzonych przez cesarskie cięcie, u których przeważają bakterie Staphylococcus, Corynebacterium i Propionibacterium spp. Pierwotna mikroflora zasiedlająca skórę i błony śluzowe dziewczynek może mieć istotne znaczenie w dalszej kolonizacji sromu i pochwy przez drobnoustroje [1–3].

Po okresie noworodkowym, a przed okresem dojrzewania (do ok. 10. roku życia), w organizmie dziewcząt ma miejsce faza spokoju hormonalnego. Stan ten wpływa na fizjologiczny brak wydzieliny pochwowej, ścieńczenie i częściową atrofię błony śluzowej pochwy, a pH środowiska pochwy jest obojętne i waha się w granicach 6,5–7,5. Do fizjologicznej flory bakteryjnej w okresie ciszy hormonalnej zaliczyć należy Staphylococcus spp., S. viridans, Enterococcus spp. i bakterie beztlenowe. Wąskość pochwy, przyleganie jej ścian i obecność błony dziewiczej stanowią w tym okresie życia mechaniczną ochronę przy braku obronnych mechanizmów związanych z brakiem pałeczek kwasotwórczych. U dziewczynek w wieku przedszkolnym (3–6 lat) i wczesnoszkolnym (7–8 lat) w pochwie w przeważającej większości bytują bakterie Bifidobaterium oraz Gram-dodatnie Staphylococci (S. simulans, S. epidermis) i Streptococci (S. aureus). Tuż przed okresem dojrzewania w ekosystemie pochwy pojawiają się pałeczki Lactobacillus spp. [1–3].
U dziewcząt w okresie dojrzewania, w związku z wysoką aktywnością układu hormonalnego, pojawia się obfita wydzielina pochwowa (pH 5–6), w skład której wchodzą liczne bakterie beztlenowe i tlenowe: Gram(–): E. coli, G. vaginalis, Prevotella spp., Veillonella spp. oraz Gram(+): Peptococcus spp., Bifidobacterium spp., Lactobacillus spp., Staphylococcus spp., Streptococcus spp. Prawidłowy ekosystem zachowany jest tylko w przypadku równowagi pomiędzy liczbą bakterii beztlenowy i tlenowych. Błona śluzowa pochwy w okresie dojrzewania staje się grubsza, ma dużą liczbę komórek bogatych w glikogen, który ulega metabolizmowi do glukozy i kwasu mlekowego [1–3].

Częstość występowania infekcji narządów płciowych u dziewcząt wynosi powyżej 200 tys. przypadków na rok (w tym 80 tys. przypadków w przedziale wiekowym 0–14 lat i 120 tys. przypadków powyżej 
14. roku życia). Przed menarche zmiany zapalne występują częściej w okolicy zewnętrznych narządów płciowych, natomiast po menarche obejmują głównie wewnętrzne narządy płciowe. W 25–60% vulvovaginitis u dziewcząt nie stwierdza się w badaniu bakteriologicznym żadnego patogenu (przyczyną objawów może być np. atopowe zapalenie skóry), a w 60% infekcje narządów płciowych współistnieją z infekcjami układu moczowego [badanie moczu powinno stanowić nieodłączny element diagnostyki STI (ang. sexually transmitted infection) u dziewcząt]. Do czynników sprzyjających częstemu występowaniu zapaleń sromu i pochwy u dziewcząt zalicza się [1–3]:

  • czynniki fizjologiczne (brak czynności estrogennej i progesteronu, brak śluzu szyjkowego, jego właściwości absorpcyjnych, brak pałeczek kwasotwórczych – neutralne pH pochwy, cienka, atroficzna błona dziewicza, „ziejące” wejście do pochwy, bliskie sąsiedztwo ujścia cewki moczowej i odbytu, słabo wykształcone wargi sromowe mniejsze, brak poduszeczek tłuszczowych w wargach sromowych większych, brak owłosienia łonowego),
  • czynniki egzogenne (zła higiena osobista, czynniki drażniące – płyny do higieny intymnej, mydła, proszki, zanieczyszczenia kałowe, zły dobór bielizny, urazy sromu, obecność ciała obcego w pochwie),
  • wady wrodzone (przetoki moczowodowe, ektopia moczowodu),
  • choroby skóry (np. atopowe zapalenie skóry, łuszczyca),
  • masturbację wczesnodziecięcą (dotyczy ok. 90% chłopców i 50% dziewcząt),
  • wczesną aktywność seksualną (wiek inicjacji, liczba i wiek partnerów seksualnych),
  • molestowanie seksualne (częsta obecność Ch. trachomatis, N. gonorrhoeae, T. vaginalis i Mycoplasma spp. w wymazach bakteriologicznych),
  • inne czynniki społeczne (np. alkohol, narkotyki).

Istotne znaczenie w etiopatogenezie infekcji narządów płciowych u dziewcząt stanowią drogi transmisji, do których zalicza się: 

  • układ oddechowy – infekcje górnych dróg oddechowych, angina (Streptococcus spp., Staphylococcus spp.), 
  • przewód pokarmowy – zanieczyszczenia kałowe (Enterococcus spp., E. coli), 
  • układ moczowy – infekcje, wady wrodzone [pałeczki Gram(–), Pseudomonas spp.], 
  • środowisko domowe (procesy pielęgnacyjne), 
  • drogę płciową (u dziewcząt aktywnych seksualnie) oraz 
  • drogę wertykalną [1–3].

Właściwe mycie narządów płciowych jest niezwykle
istotne u dzieci oraz w okresie dojrzewania, gdyż
może zapobiec infekcjom narządów płciowych. Ważny jest dobór odpowiedniego preparatu do
higieny intymnej. Praca jest oceną skuteczności dostępnego w Polsce, specjalistycznego preparatu do higieny intymnej prOVag® emulsja zalecanego dzieciom przez lekarzy w ramach standardowego postępowania w codziennej praktyce lekarskiej. 

Cel pracy

Celem projektu badawczego była ocena efektywności, akceptacji, czasu stosowania oraz określenie wskazań do zastosowania emulsji do higieny intymnej (prOVag®) u dzieci zgłaszających się do poradni pediatrycznych. 

Materiał i metody

Badaniem wieloośrodkowym prospektywnym objęto populację 2275 dzieci zgłaszających się do poradni pediatrycznych na terenie całej Polski, u których do codziennej pielęgnacji i higieny okolic intymnych zastosowano prOVag® emulsję. Emulsja ta jest zalecana u dzieci po ukończeniu 1. roku życia. Zawiera: metabolity bakterii z rodzaju Lactobacillus, ekstrakt z aloesu, pantenol, allantoinę, glikol kaprylowy, glicerynę, kwas mlekowy oraz delikatne substancje myjące. Rodzice wyrazili świadomą zgodę na zastosowanie tego preparatu u swoich dzieci.

Na kolejnej wizycie (kontrolnej) lekarze wypełniali kwestionariusz badawczy sprawdzający czas zastosowania, tolerancję oraz efektywność preparatu. 

Otrzymane wyniki opracowano statystycznie za pomocą oprogramowania Statictica 8.0 PL, wykorzystując statystyki podstawowe, tabele liczności oraz test t dla prób zależnych, współczynnik korelacji liniowej Pearsona, test chi2.

Wyniki

Polscy pediatrzy włączyli do badania 2275 dzieci i nastolatek – 24% grupy badanej stanowili alergicy, 967 (43%) dzieci miało skłonność do nawrotów stanów zapalnych sromu. Najczęściej emulsję zalecano dzieciom po ukończeniu 1. roku życia – dzieci w tym wieku stanowiły 45% badanych (ryc. 1). W grupie dzieci po ukończeniu 1. roku życia 13% pacjentów to alergicy, natomiast w grupie nastolatek alergicy stanowili 9%.

Najczęstszym wskazaniem do zastosowania emulsji była codzienna prawidłowa higiena intymna (61%). Podrażnienia sromu były przyczyną zastosowania prOVag® emulsji w 33% przypadków (751 osób). 
450 pacjentów zastosowało emulsję z powodu dermatozy sromu/alergii kontaktowej (ryc. 2).

Większość lekarzy uznało preparat za skuteczny (93%), tylko 6% nie było pewnych skuteczności prOVag® emulsji w zastosowanym wskazaniu. Aż 96% lekarzy pediatrów było zadowolonych z efektów uzyskanych podczas stosowania tego preparatu. Natomiast w przypadku alergików ponad 99% lekarzy uznało preparat za skuteczny, a efekty jego stosowania za zadowalające.

W kolejnym pytaniu kwestionariusza, w którym należało zaznaczyć rezultaty stosowania emulsji, najczęściej wskazywano odpowiedzi dotyczące łagodzenia podrażnień (u 55% pacjentów), redukcji dyskomfortu (u 41%) oraz braku stanów zapalnych sromu i pochwy, jak i redukcji zaczerwienienia (po 40%). Rycina 3 pokazuje rzeczywisty rozkład skuteczności preparatu w całej populacji. Przykładowo u 751 badanych pacjentów z podrażnieniami sromu objawy te zostały złagodzone u 85%, a aż u 94% pacjentów z dermatozą sromu/alergią kontaktową zaobserwowano zmniejszenie objawów po zastosowaniu emulsji. Rycina 4 przedstawia rozkład skuteczności produktu w całej populacji. Na rycinie 5 przedstawiono najczęściej wskazywane efekty zastosowania preparatu u dzieci po ukończeniu 1. roku życia z alergią i nastolatek z alergią. 

Dyskusja

Emulsja myjąca do higieny intymnej dla dzieci i kobiet (prOVag®emulsja) polecana jest do stosowania u dzieci powyżej 1. roku życia, zwłaszcza przy podrażnieniach sromu, nawet u alergików. Jest bezpieczna i skuteczna, wykazuje właściwości pielęgnujące i ochronne (nie niszczy naturalnej mikroflory tych okolic) oraz wykazuje antagonizm w stosunku do: C. albicans, C. glabrata, G. vaginalis, S. agalactiae i E. coli [4–6].

Na podstawie uzyskanych wstępnych wyników badań pilotażowych można wnioskować, że zastosowanie preparatu w postaci miejscowej u dziewcząt łagodzi podrażnienia, zaczerwienienia i dyskomfort w okolicy sromu oraz wykazuje większą skuteczność w porównaniu do innych preparatów myjących. Ponadto interesujące są wstępne dane uzyskane dla dzieci po ukończeniu 1. roku życia z alergią i nastolatek z alergią wskazujące na szczególnie korzystne działanie emulsji w tych grupach.

Zaprezentowane autorskie badanie pilotażowe jest jednym z nielicznych badań oceniających efektywność prOVag® emulsji do higieny intymnej zastosowanej u dziewcząt zgłaszających się do poradni pediatrycznych. Jednakże należy podkreślić, że są to pierwsze wyniki obejmujące krótki czas obserwacji klinicznej, bez grupy kontrolnej i randomizacji, co z pewnością powinno być uwzględnione przy kontynuacji tego projektu badawczego.

Piśmiennictwo

  1. Stricker T., Navratil F., Sennhauser F.H. Vulvovaginitis in prepubertal girls. Arch Dis Child 2003; 88 (4): 324–6.
  2. Clark L.R., Atendido M. Group B streptococcal vaginitis in postpubertal adolescent girls. J Adolesc Health 2005; 36 (5): 437–40.
  3. Joishy M., Ashtekar C.S., Jain A., Gonsalves R. Do we need to treat vulvovaginitis in prepubertal girls? BMJ 2005; 330 (7484): 186–8.
  4. Kotarski J., Morawska D., Daniłoś J. Rola probiotyków w utrzymaniu równowagi ekosystemu pochwy. Zakażenia 2011; 11 (1): 31–4.
  5. Matytsina L.A., Greydanus D.E., Gurkin Y.A. Vaginal microbiocoenosis and cytology of prepubertal and adolescent girls: their role in health and disease. World J Pediatr 2010; 6 (1): 32–7.
  6. Kotarski J., Dębski R., Drews K., Jakimiuk A., Paszkowski T., Pertyński T. Opinia zespołu ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotycząca zastosowania preparatu prOVag® w położnictwie i ginekologii. Ginekol Dypl. 2008; 2: 106–8.

Przypisy