Dołącz do czytelników
Brak wyników

Rola witaminy D w ciąży – przegląd najnowszych doniesień

Artykuł | 26 lipca 2018 | NR 32
275

Rola witaminy D w rozwoju prenatalnym płodu i przebiegu ciąży od dawna jest przedmiotem badań naukowych. Ostatni rok przyniósł wiele doniesień naukowych na ten temat o potencjalnie ważnych implikacjach dla praktyki położniczej. W artykule dokonany zostanie przegląd tych publikacji.

Ostatnie lata przynoszą coraz więcej wyników badań naukowych wskazujących na istotną rolę witaminy D dla przebiegu ciąży i rozwoju płodu.

Dzięki tym badaniom wiadomo, że stężenia 25-hydroksywitaminy D [25(OH)D] we krwi pępowinowej i krwi matki są ze sobą silnie skorelowane, a zatem niedobór witaminy D u matki ma potencjalnie niekorzystny wpływ na wzrost i rozwój płodu. Ma to szczególne znaczenie wobec tego, że niektóre warianty polimorfizmów genów dla receptora witaminy D powodują dysproporcje we wzrastaniu płodu. Ponadto stwierdzono, że receptor jądrowy witaminy D reguluje ekspresję genów odpowiedzialnych za rozwój układu nerwowego u płodu [1]. O ile przesłanki teoretyczne przemawiające za kluczową rolą witaminy D w przebiegu ciąży i rozwoju przedurodzeniowym dziecka są przekonujące, przedmiotem kontrowersji pozostaje kwestia suplementowania kobiet ciężarnych tą witaminą. W ostatnim roku ukazało się wiele prac rzucających światło na wiele spośród kontrowersyjnych aspektów tego problemu. 

Kilka miesięcy temu ukazała się praca przedstawiająca skalę niedoboru witaminy D w ciąży wśród kobiet o różnym pochodzeniu etnicznym zamieszkujących Szwecję. Analizowano poziom w surowicy krwi 25-hydroksywitaminy D w I i III trymestrze ciąży. 

Najwyższą częstość występowania niedoboru witaminy D zaobserwowano wśród kobiet urodzonych w Afryce (51%) i Azji (46%) w porównaniu z kobietami urodzonymi w północnej Europie. W badaniu tym zaobserwowano wzrost poziomu 25(OH)D między I a III trymestrem ciąży [2]. W tym kontekście warto przypomnieć wyniki badania, które wykazało, że niedobór 25(OH)D [< 30 ng/mL] ma w Polsce 68–95% kobiet w ciąży w lecie i 97–100% ciężarnych w zimie, a ponadto 100% polskich noworodków ma niedobór 25(OH)D [< 20 ng/mL]. Wysoce niepokojącym rezultatem tych badań było stwierdzenie u 46,3% noworodków w Polsce występowania ciężkiego niedoboru witaminy D definiowanego jako poziom 25(OH)D poniżej 11 ng/mL [3, 4]. 

Wejnert i wsp. obserwowali noworodki matek z cukrzycą ciążową (ang. gestational diabetes mellitus – GDM), u których poziom 25(OH) D w surowicy krwi był niższy od 20 ng/mL. Okazało się, że noworodki te obarczone są znamiennie zwiększonym ryzykiem hipoglikemii wymagającej intensywnej terapii [RR = 3,63 (95% CI: 1,09–12,11)] oraz hipotrofii [RR = 4,32 (95% CI: 1,75–10,66)]. Wyniki tego niedawno opublikowanego badania wymagają potwierdzenia na liczniejszej populacji kobiet. Autorzy tej pracy zwracają uwagę na szczególne znaczenie profilaktyki i leczenia niedoboru witaminy D wśród kobiet ciężarnych z różnymi postaciami nietolerancji glukozy [5]. Opublikowane niedawno wyniki badania typu RCT (ang. randomized controlled trial) wykazały, że u kobiet w ciąży o zwiększonym ryzyku GDM, którym podawano 5000 IU witaminy D w I i II trymestrze, 3-krotnie rzadziej rozpoznawano GDM [6].

Podawanie ciężarnym kobietom witaminy D w dawce 4000 IU zmniejsza o 6,1% ryzyko wystąpienia astmy i świszczącego oddechu u dzieci w wieku 3 lat. 

Zaskakujące wyniki były udziałem badaczy z Turcji, którzy stwierdzili w niedawno opublikowanej pracy, że u kobiet, u których stwierdzono w ciąży poziom 25(OH)D poniżej 10 mg/mL, prawdopodobieństwo zakończenia ciąży drogą cięcia cesarskiego jest znamiennie niższe w porównaniu z kobietami z wyższym poziomem 25-hydroksywitaminy D. W swoim badaniu autorzy ci stwierdzili jednocześnie w badanej przez nich populacji ciężki niedobór witamy D (poniżej 10 ng/mL) u 45,9% kobiet znajdujących się w 11.–14. tygodniu ciąży pojedynczej [7]. 

Spyridion i wsp. dokonali przeglądu dostępnej do roku 2016 literatury przedmiotu dotyczącej m.in. odległych konsekwencji prenatalnego niedoboru witaminy D dla zdrowia dziecka. Przegląd ten prezentuje dowody na wpływ suplementacji witaminą D w ciąży na obniżenie ryzyka próchnicy, infekcji dróg oddechowych i sepsy u dzieci suplementowanych matek. Uważa się, że witamina D zmniejsza ryzyko infekcji dróg oddechowych na drodze immunomodulacji w rezultacie takich procesów, jak spadek produkcji chemokin, zahamowanie aktywacji komórek dendrytycznych oraz zmiany w aktywacji komórek T. Korzystny wpływ witaminy D na ryzyko sepsy ma mieć związek z wpływem tej witaminy na wzrost poziomu katelicydyny LL-37 – ważnego kofaktora aktywności antybakteryjnej [8].

Niedawno opublikowane wyniki badania VDAART (ang. Vitamin D Antenatal Asthma Reduction Trial) wykazały, że podawanie ciężarnym kobietom witaminy D w dawce 4000 IU zmniejsza o 6,1% ryzyko wystąpienia astmy i świszczącego oddechu u dzieci w wieku 3 lat. Redukcja ta nie okazała się jednak znamienna statystycznie [9]. Z kolei opublikowana później metaanaliza wyników 5 badań typu RCT wykazała znamienną redukcję ryzyka nawracających epizodów świszczącego oddechu u dzieci, których matki otrzymywały w ciąży witaminę D (RR = 0,81; 95% CI: 0,67–0,98) [10]. 

Ryzyko wystąpienia schizofrenii u dziecka jest tym większe, im niższy był pourodzeniowy poziom 25(OH)D. Szacuje się, że prawidłowa prenatalna podaż witaminy D mogłaby zapobiec 43,6% przypadków schizofrenii [1]. W niedawno opublikowanej pracy Mirzakhani i wsp. stwierdzili, że poziom witaminy D powyżej 30 ng/ml stwierdzony w I trymestrze ciąży związany był ze zmniejszanym ryzykiem preeklampsji.

W badaniu tym jednocześnie nie udowodniono skuteczności suplementacji witaminą D przy użyciu dawek 400–4400 IU rozpoczętej między 10. a 18. tygodniem ciąży na ryzyko preeklampsji [11]. Na wynik tego badania mogły mieć wpływ szeroki zakres stosowanych dawek oraz późne rozpoczęcie suplementacji. Zważywszy na etiopatogenezę preeklampsji, dotyczącą zjawisk mających miejsce na wczesnych etapach formowania naczyniowych struktur matczyno-płodowych, niezwykle ważne byłoby zbadanie wpływu suplementacji witaminą D rozpoczętą w okresie okołokoncepcyjnym na ryzyko preeklampsji. Literatura przedmiotu nie zawiera takich badań.

Najnowsza metaanaliza dotycząca 10 badań obserwacyjnych wykazała, że kobiety w ciąży z poziomem 25(OH)D w surowicy krwi poniżej 20 ng/ml mają znamiennie podwyższone ryzyko wystąpienia porodu przedwczesnego wynoszące 1,29 (95% CI:1,16–1,45) [12]. Wnioski z tego badania potwierdzają rezultaty opublikowanej niedawno pracy Miliku i wsp., którzy stwierdzili na dużej (n = 7098) populacji kobiet i noworodków, że zawartość 25(OH)D w surowicy w zakresie najniższego kwartyla wiąże się z 70-procentowym wzrostem ryzyka porodu przedwczesnego [13].

Na początku 2016 r. ukazała się w bazie Cochrane metaanaliza wyników 15 badań obejmujących niespełna 3000 kobiet poświęconych ocenie korzyści klinicznych suplementacji witaminą D w ciąży. Autorzy tej metaanalizy stwierdzają, że suplementacja witaminą D redukuje ryzyko porodu przedwczesnego oraz wystąpienia małej masy urodzeniowej noworodków. Suplementacja zarówno witaminą...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy