Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy

25 kwietnia 2019

NR 45 (Kwiecień 2019)

Profilaktyka raka piersi – ocena skuteczności badania palpacyjnego piersi

0 22

Zagadnienia zawiązane z tematem nowotworu gruczołu piersiowego są wciąż obecne w badaniach naukowych oraz programach edukacyjnych. Jednakże poziom wiedzy społeczeństwa na temat profilaktyki pierwotnej i wtórnej nowotworu piersi oraz samej choroby jest niewystarczający. Edukacja onkologiczna wśród kobiet jest najważniejszym elementem kształtującym przekonania i zachowania zdrowotne. Wiedza o metodach wczesnego wykrywania raka, czynnikach ryzyka i sposobach zapobiegania jest kluczową kwestią w walce z nowotworami piersi u kobiet.

Nowotwór gruczołu sutkowego jest jednym ze schorzeń onkologicznych najczęściej występujących wśród Polek i stanowi poważny problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów z 2015 r., najczęściej rejestrowanym nowotworem u kobiet był nowotwór złośliwy piersi. Co roku w Polsce notuje się ponad 10 000 nowych przypadków zachorowań.

Pomimo zaawansowanej techniki medycznej i dostępności do badań obrazowych umieralność na nowotwór piersi wciąż rośnie. Rak piersi to druga przyczyna zgonów kobiet z powodu nowotworów w Polsce [1–4].

Główną przyczyną takiego stanu rzeczy jest zbyt późna wykrywalność zmian nowotworowych. Prognozy wskazują, że w roku 2025 liczba kobiet z nowotworem piersi wzrośnie niemal dwukrotnie. Największy wzrost szacowany jest w grupie kobiet w przedziale wieku 50–69 lat [2, 4–7]. Niepokojący jest fakt, że zwiększa się także liczba kobiet z rakiem piersi w wieku 20–49 lat. W ciągu ostatnich trzech dekad liczba rozpoznań nowotworów piersi w tym przedziale wieku zwiększyła się dwukrotnie [2]. Istotna zatem wydaje się szeroko pojęta edukacja w zakresie profilaktyki nowotworowej.

Objawem nowotworu piersi jest guz różniący się od otaczających go tkanek bądź nieostro odgraniczone zgrubienie, które nie występuje w drugiej piersi. Rak piersi może powodować zmianę kształtu lub powiększenie się brodawki sutkowej [8]. Zaawansowanym procesom nowotworowym mogą dodatkowo towarzyszyć zmiany w wyglądzie piersi. U części pacjentek stwierdza się powiększenie pachowych węzłów chłonnych po tej samej stronie co zlokalizowany guz. Objawem zaawansowanych zmian nowotworowych jest obecność przerzutów w węzłach chłonnych w okolicach obojczyków. Masywnemu zajęciu regionalnych węzłów chłonnych może również towarzyszyć obrzęk limfatyczny kończyny górnej. W zaawansowanym stadium raka piersi, tzw. stadium uogólnionym (rozsianym), mogą występować objawy związane z rozprzestrzenianiem się komórek nowotworowych z pierwotnego guza w gruczole piersiowym na inne, odległe narządy, w których tworzą się przerzuty. Objawy przerzutów zależą od ich lokalizacji [2]. 

Etiologia raka piersi nie jest do końca poznana. Najistotniejszymi czynnikami ryzyka zachorowań są przyczyny żywieniowe (spożywanie nadmiernych ilości alkoholu, szczególnie wysokoprocentowego; dieta bogata w tłuszcze nasycone), otyłość, wcześnie występująca pierwsza miesiączka, menopauza w późnym wieku, późne macierzyństwo lub bezdzietność, długotrwała terapia hormonalna (HTZ), ekspozycja na promieniowanie jonizujące, starszy wiek, rodzinne występowanie raka piersi wśród krewnych w pierwszym stopniu pokrewieństwa oraz nosicielstwo mutacji niektórych genów (BRCA1/BRCA2) [2, 3]. Badania pokazują, że przestrzeganie zdrowego trybu życia może zapobiec 25–30% przypadków raka piersi [2, 8].

Wzrost świadomości społeczeństwa, odpowiednie przygotowanie personelu medycznego oraz wprowadzenie programów profilaktycznych, jako głównego narzędzia medycyny profilaktycznej, sprzyja wczesnemu wykrywaniu chorób nowotworowych. Przykładem działań mających za zadanie wczesne wykrycie choroby są badania przesiewowe, zwane skriningowymi, tzn. badania wykonywane wśród zdrowej części populacji w określonym wieku, wykrywające wczesne stadium choroby lub stan, który predysponuje do wystąpienia choroby [1–3]. Jednym ze sposobów na zmniejszenie zachorowalności jest realizacja ukierunkowanych programów profilaktycznych dla kobiet z grupy wysokiego ryzyka oraz kobiet objętych programem badań przesiewowych piersi w dzieciństwie, w czasie dojrzewania i we wczesnej dorosłości. W Polsce realizowany jest program profilaktyczny wczesnego wykrywania raka piersi. W odstępie 2-letnim kobiety w przedziale wieku 50–69 lat zapraszane są do udziału w badaniu bilansowym oraz edukacji na temat samobadania piersi, a kobiety z dodatnim wynikiem kierowane są na dalszą diagnostykę. Pomimo dwukrotnego wzrostu liczby kobiet uczestniczących w tych badaniach w 2006 r. – 23,3%, zgłaszalność w roku 2013 nadal była poniżej 50% [9, 10]. 

Nie poznano dotąd w pełni czynników ryzyka rozwoju raka piersi. Ryzyko indywidualne zachorowania można ocenić za pomocą skali ryzyka według Gaila, która uwzględnia takie składowe, jak: wiek pierwszej miesiączki, liczba wykonanych biopsji piersi, atypowa hiperplazja w materiale biopsyjnym, wiek żywego porodu, zachorowania na nowotwory piersi u krewnych i ich stopnień oraz wiek kobiety [7, 10]. Warto pamiętać, że kwalifikacja do grupy wysokiego ryzyka nie oznacza jednoznacznie możliwości zachorowania na raka piersi, ale stanowi powód do podjęcia wzmożonych działań profilaktycznych, obejmujących także eliminację lub zmianę niekorzystnych zachowań związanych ze stylem życia. Analogicznie, brak czynników ryzyka zachorowania na raka piersi nie jest gwarancją niewystąpienia tej choroby [2]. Znajomość czynników ryzyka raka piersi jest istotna ze względu na początkowe bezobjawowe stadium choroby. Dane epidemiologiczne jednoznacznie wskazują, że rak piersi rozpoznany we wczesnym stadium rozwoju jest całkowicie wyleczalny [2, 11]. Dodatkowo większość poznanych czynników ryzyka raka piersi ma charakter modyfikowalny, a ich wyeliminowanie daje realną szansę na zmniejszenie zachorowalności oraz umieralności z powodu nowotworu piersi [11]. 

Poza wiedzą o czynnikach ryzyka, kluczową kwestią w walce z nowotworami piersi u kobiet jest znajomość metod zapobiegania oraz wiedza o metodach i możliwościach wykrywania i diagnostyki nowotworowej. We współczesnej profilaktyce chorób nowotworowych działania zmierzają do wykrycia choroby w jak najwcześniejszym stadium jej zaawansowania. Najbardziej skuteczną metodą, pozwalającą zwiększyć odsetek przeżycia w przypadku nowotworu pier...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy