Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zastosowanie kwasu hialuronowego w ginekologii. Opis przypadku wypełnienia warg sromowych

Artykuł | 26 lipca 2018 | NR 32
487

Kwas hialuronowy to jeden z glikozaminoglikanów tworzących włókna tkanki łącznej. Chemicznie to liniowy polisacharyd zbudowany z dwóch podjednostek (kwasu D-glukuronowego i N-acetyloglukozaminy) połączonych ze sobą wiązaniami β-1,3 i β-1,4 – glikozydowymi [1, 2]. To naturalny składnik ludzkich tkanek, który nie wywołuje odczynów alergicznych i nie ma właściwości drażniących. Kwas hialuronowy występuje w prawie wszystkich organizmach żywych, u człowieka głównie w tkance łącznej, ciałku szklistym oka, maziówce stawów oraz w pępowinie. Jego średnia zawartość w organizmie dorosłego człowieka to ok. 15 g, przy czym połowa znajduje się w skórze [3, 4] W organizmie ludzkim jest biodegradowany przez endogenne enzymy (hialuronidazy), w konsekwencji czego nie dochodzi do kumulacji niebezpiecznych substancji [5].

Właściwości fizykochemiczne kwasu hialuronowego są ściśle związane z jego strukturą, objętością układu oraz stężeniem. Jako sól sodowa (hialuronian sodu) w obecności wody tworzy on wiązania wodorowe, co określa się mianem higroskopijności [2], dzięki temu kwas hialuronowy ma wpływ na nawilżenie, eliminuje tarcie oraz zwiększa przywieranie tkanek. Jedna cząsteczka kwasu hialuronowego ma możliwość 1000-krotnego zwiększenia swojej objętości, innymi słowy 1 g może związać 6 litrów wody [6].

Kwas hialuronowy został wyizolowany z pępowiny człowieka jako składnik tzw. galarety Whartona [7].

Po raz pierwszy opisali go w 1934 r. Meyer i Palmer, przedstawili procedurę izolacji kwasu hialuronowego ze szklistki oka wołu [1, 7–9]. W późniejszym czasie jedną z metod otrzymywania tego związku była izolacja z kogucich grzebieni. Jednakże pozyskiwanie od zwierząt wiązało się z występowaniem reakcji alergicznych. W roku 1964 zsyntetyzowano go in vitro [8]. Obecnie kwas hialuronowy uzyskiwany jest w procesach biotechnologicznych z bakterii rodzaju Streptococcus ze szczególnym uwzględnieniem oczyszczania surowego produktu [10–12]. Od niedawna izoluje się kwas z wątroby ryby Aetobatus narinari [13].

Uwodniony kwas hialuronowy funkcjonuje w skórze jak sito, kontroluje przepływ wody i ogranicza przenikanie patogenów. Utrzymuje wiskoelastyczne zdolności tkanek: ciała szklistego, chrząstek, strun głosowych, tkanki łącznej, maziówki stawów czy substancji międzykręgowej. Jego deficyt zaburza funkcjonalność tych elementów, prowadzi do ich zmętnienia, zwiększonego tarcia tkanek, zmniejszenia nawilżenia skóry i jej zwiotczenia [14]. Istotną rolę odgrywa również w ostatnim etapie gojenia się ran, gdy dochodzi do przebudowy tkanki. Drobnocząsteczkowe fragmenty kwasu hialuronowego stymulują czynniki wzrostu (ang. transforming growth factor β1 – TGF-β1 i transforming growth factor β2 – TGF-β2) odpowiadające za tworzenie się blizny, a wielkocząsteczkowy kwas hialuronowy pobudza TGF-β3 (ang. transforming growth factor β3 – TGF-β3) redukujący proces bliznowacenia [15].

Opis przypadku z zastosowaniem kwasu hialuronowego po porodzie drogami natury

Pacjentka, lat 36, pierwiastka, zgłosiła się 6 tygodni po porodzie drogami natury w celu rutynowej kontroli. Zgłasza dyskomfort w okolicach intymnych, suchość pochwy, uczucie ściągania i napięcia, dyskomfort podczas stosunku. Poród drogami natury przebiegał typowo, wykonano nacięcie krocza, dziecko ważyło 3890 g. Pacjenta jest w dobrej kondycji zdrowotnej, z nieobciążonym wywiadem medycznym. 

We wziernikach – blizna po nacięciu krocza goi się prawidłowo. Okolice sromu i przedsionka pochwy zaczerwienione, śluzówka pochwy przekrwiona, sucha, zaczerwieniona. Widoczne podrażnienia, najprawdopodobniej po stosunku. 

Zalecenia – preparat kwasu hialuronowego drobnocząsteczkowego w globulkach dopochwowych 1 × 1 na noc/10 dni. Następnie 2 × w tygodniu przez cały okres karmienia. Dodatkowo bliznę po nacięciu krocza smarować żelem – preparatem drobnocząsteczkowego kwasu hialuronowego, 2 × dziennie, nakładając cienką warstwę preparatu i wklepując w bliznę. Badanie kontrolne za ok. 4 tygodnie.

Kontrola – pacjentka na wizytę kontrolną zgłosiła się zadowolona, opisywane wcześniej dolegliwości ustąpiły. Znaczna poprawa komfortu współżycia, ustąpiła suchość pochwy. Zalecono profilaktyczne stosowanie drobnocząsteczkowego kwasu hialuronowego w globulkach w globulkach po każdej miesiączce/3 dni do pochwy na noc. 

Podsumowanie

Czynniki zaburzające ekosystem pochwy, a tym samym wpływające na dyskomfort pacjentek, to:

  • zabiegi chirurgiczne na szyjce macicy oraz w pochwie, również te związane z porodem drogami natury,
  • zaburzenia hormonalne (przekwitanie, zaburzenia cyklu, ciąża),
  • zaburzenia immunologiczne, np. immunosupresja w przebiegu terapii cytostatykami czy antybiotykami,
  • reakcja popromienna, zwłaszcza po brachyterapii w procesie leczenia raka szyjki macicy i błony śluzowej macicy,
  • leki dopochwowe o działaniu przeciwzapalnym i plemnikobójczym,
  • inne czynniki, takie jak błędy higieniczne czy aktywność seksualna.

W okresie poporodowym, a szczególnie w czasie karmienia piersią, w wieku okołomenopauzalnym, po napromieniowaniu czy chemioterapii zdecydowanie nasila się suchość pochwy, wzrasta pH wydzieliny pochwowej oraz zaburzony jest metabolizm kolagenu, co wpływa na tempo i rozwój infekcji dróg rodnych [16–18]. 

Kwas hialuronowy, łącząc się z cząsteczkami białek, tworzy sieci proteoglikanowe zatrzymujące wodę, w konsekwencji poprawia nawodnienie tkanek oraz transport substancji odżywczych, zapewniając tym samym prawidłowe napięcie tkanek, trofizm i elastyczność, co przyczynia się do regeneracji nabłonka – zarówno w atrofii, jak i dystrofii nabłonka pochwy. Znajdując się w macierzy pozakomórkowej, moduluje działanie cytokin prozapalnych oraz migrację komórek, co korzystnie wpływa na proces gojenia się ran i prawidłowe nabłonkowanie [19, 20]. 

Zalety kwasu hialuronowego są szeroko wykorzystywane w pracy ginekologa. Stosuje się go m.in. w leczeniu uszkodzeń po zabiegach chirurgicznych [21]. Pellicano i wsp. [22] udowodnili, że zastosowanie żelu hialuronowego na obszary uszkodzone podczas laparoskopowej miomektomii u niepłodnych kobiet zmniejszyło zrosty pooperacyjne, jednocześnie zwiększając odsetek kobiet, które po zabiegu zaszły w ciążę.

Podobne rezultaty udowadniające wpływ kwasu hialuronowego na ograniczenie zrostów w jamie macicy po zabiegach histeroskopowych uzyskali Guida i wsp. [23]. Ponadto hialuronian stosowany jest w ginekologii jako podłoże leków ginekologicznych stosowanych powierzchniowo [24]. Udowodniono skuteczność globulek zawierających sól sodową kwasu hialuronowego w leczeniu uszkodzeń szyjki macicy po zabiegach elektrochirurgicznych i radiochirurgicznych [25]. Lokalne zastosowanie kwasu hialuronowego w pochwie po radioterapii raka szyjki macicy lub endometrium korzystnie wpływa na gojenie się zmian w pochwie po napromienianiu oraz poprawia jakość życia [26]. W badaniach Markowskiej i wsp. ponad 90% pacjentów odpowiedziało pozytywnie na zastosowanie kwasu hialuronowego w postaci kremu na dystroficzne zmiany sromu [26]. Globulki z kwasem hialuronowym mogą być również stosowane po porodzie, a także w leczeniu suchości pochwy...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy