Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nadmierne wypadanie włosów w okresie połogu

Artykuł | 29 czerwca 2018 | NR 38
227

Nadmierne wypadanie włosów jest problemem, który dotyka prawie każdą kobietę po rozwiązaniu ciąży. Zjawisko to implikuje szereg negatywnych efektów, takich jak stres czy obniżona samoocena. Poznanie etiopatogenezy problemu i właściwe przedstawienie możliwości terapeutycznych niewątpliwie wpłynie pozytywnie na stan pacjentki, a tym samym na relację
lekarz − pacjent. 

Problem nadmiernie wypadających włosów w okresie połogu jest dość powszechny i dotyczy większości kobiet. Wypadanie włosów zazwyczaj rozpoczyna się około miesiąca po porodzie i może trwać nawet do roku. Przysparza to kobietom wiele stresu, rzutując bezpośrednio na jakość ich życia i samoocenę [1].

Dlaczego włosy po okresie ciąży wypadają? Aby przybliżyć etiopatologię tego procesu, należy przyjrzeć się bliżej mieszkowi włosowemu. Można o nim myśleć jak o złożonym miniorganie, składającym się z różnych populacji komórek charakteryzujących się różnymi funkcjami.

System, który tworzy mieszek włosowy, jest wyjątkowo dynamiczny i podlega ciągłej regeneracji − fizjologicznie liczba tych regeneracji wynosi ok. 8−10 w ciągu życia człowieka [2, 3]. Układ kontrolujący cykliczny proces transformacji mieszków włosowych można przyrównać do oscylatora lub nazwać „zegarem cyklu włosowego”. Występuje on równocześnie ze zmianami w gruczole łojowym, okołomieszkowej skórze właściwej i tkance podskórnej [4].

Podczas ciąży stężenie estrogenów jest znacznie podwyższone, dzięki czemu kobiece mieszki włosowe nie przechodzą w fazę katagenu. Obserwuje się wtedy zmniejszone wypadanie włosów, czego efektem jest zwiększona liczba włosów w ciąży. 

 

Zaburzenia wzrostu włosów, w tym ich wypadanie, przypisuje się w dużej mierze zmianom w prawidłowej dynamice cyklu włosowego [2, 5]. Cykl włosowy podlega szerokiej kontroli przez czynniki lokalne oraz ogólnoustrojowe, hormony, lokalne czynniki wzrostu, prawdopodobnie wytwarzane zarówno wewnątrz, jak i w pobliżu cebulki włosa i brodawki grudkowej. Nawet niewielkie zmiany w parametrach tych czynników mogą zakłócić cykl. Co więcej – niewielkie nawet zmiany środowiskowe potencjalnie wpływają na biologię włosów [6].
Rozważając problem wypadania włosów po okresie ciąży, ale i wypadania jako takiego, należy zatem odnieść się co samego cyklu życia włosa. Składa się on z 3 faz. 

  1. Faza wzrostowa (anagen) – czas jej trwania wynosi 2−8 lat. Fizjologicznie ponad 90% włosów na skórze głowy powinno znajdować się akurat w tej fazie. Podczas anagenu włos wyrasta z mieszka włosowego i zwiększa swoją długość poprzez podział i różnicowanie komórek. W tym czasie ukrwienie brodawki włosa jest najintensywniejsze.
  2. Katagen to z kolei faza przejściowa. Trwa krótko − od kilku dni do 2 tygodni. Obejmuje stosunkowo małą ilość włosów, bo ok. 1−3%. W fazie katagenu następuje zahamowanie wzrostu włosa i przygotowanie do jego wypadnięcia. W trakcie trwania tej fazy końcówka odrywa się od brodawki, która jest w mieszku, po czym przesuwa się bliżej powierzchni skóry. Podczas katagenu wzrost włosa ulega zahamowaniu, ukrwienie brodawki maleje, opuszka stopniowo zanika, rogowacieje i przesuwa się w stronę naskórka. Zatrzymaniu ulega pigmentacja włosa. 
  3. Faza ostatnia – telogen – to faza spoczynku mieszka włosowego. Czas jej trwania wynosi 2−4 miesięcy. Mieszek podczas tej fazy kurczy się. Zrogowaciały korzeń leży najbliżej powierzchni skóry, praktycznie przy ujściu gruczołu łojowego. Pod koniec fazy telogenu zaczyna tworzyć nową łodygę, zarazem wypychając tę starą. W tym czasie włos może wypaść samoistnie bądź w wyniku mycia lub czesania. Cykl się powtarza [7].

Rola hormonów w poporodowym wypadaniu włosów

Okres ciąży jest związany ze zmianami w profilu hormonalnym. Zmiany hormonalne są jednym z głównych czynników odpowiedzialnych za modyfikację cyklu włosowego, co warunkuje zaburzenia wzrostu włosów [1]. Podczas ciąży stężenie estrogenów jest znacznie podwyższone, dzięki czemu kobiece mieszki włosowe nie przechodzą w fazę katagenu. Obserwuje się wtedy zmniejszone wypadanie włosów, czego efektem jest zwiększona liczba włosów w ciąży. Kobiety będące w ciąży mają uczucie, że włosów jest więcej i są grubsze. Zmienia się również poziom lewotyroksyny, co ma niebagatelny wpływ na stan włosów sam w sobie i w korelacji z żeńskimi hormonami [8]. Zatem łysienie, które jest problemem kobiet w okresie poporodowym, to najczęściej łysienie typu telogenowego [2, 9, 10]. Wynika to bezpośrednio z faktu, że w czasie ciąży faza telogenowa jest opóźniona, w wyniku czego zmniejsza się liczba wypadających włosów. W drugim i trzecim kwartale ciąży tylko ok. 10% włosów skóry głowy jest w telogenie. 

Sytuacja zaczyna się zmieniać po porodzie. W pierwszych tygodniach po porodzie, kiedy stężenie estrogenów spada, cykle włosów zostają zsynchronizowane, kończąc się procesem telogenezy [11]. Wypadanie włosów rozpoczyna się w ciągu 2−3 miesięcy po narodzinach dziecka – dochodzi do gwałtownej utraty włosów, nawet do 20−30%. Warto uspokoić pacjentki, że wypadanie włosów po porodzie jest procesem całkowicie naturalnym – wypadają włosy, które z zasady powinny już wypaść podczas 9 miesięcy ciąży. 
Proces zwiększonego wypadania włosów zwykle trwa 6−24 tygodni, rzadko może utrzymywać się do 15 miesięcy [2].

Jak zaadresować problem wypadania włosów po ciąży?

Elementem dobrej praktyki lekarskiej jest poinformowanie pacjentki, że stabilizacja profilu hormonalnego po porodzie trwa do momentu zakończenia procesu karmienia piersią. W tym czasie kobiety częściej skarżą się na nadmierne przetłuszczanie się czy też łamliwość włosów. Laktacja wiąże się ze zwiększonym poziomem prolaktyny w organizmie. Należy poinformować pacjentkę, że stres również nasila produkcję tego hormonu − mamy więc do czynienia z błędnym kołem, do którego przerwania niezbędna jest eliminacja stresu. Wzmożona utrata włosów poza przyczynami hormonalnymi, może być jednocześnie wynikiem niedoborów witaminowych, makro- i mikroelementów oraz innych składników odżywczych. W tym czasie należy postawić na zbilansowaną dietę, szampony przeciw wypadaniu włosów z odżywkami oraz suplementy dedykowane matkom karmiącym – mamy wtedy pewność, że są skuteczne i bezpieczne. Po zakończeniu okresu karmienia piersią zalecana 3-miesięczna kuracja wspomagającą, w której stosuje się specjalne wcierki przyspieszające wzrost i hamujące wypadanie. Jeśli natomiast nadal brak jest efektu, zaleca się wykonanie panelu badań hormonalnych minimum po 3 miesiącach po odstawieniu dziecka od piersi i szukanie przyczyny głębiej. Oprócz hiperprolaktynemii przyczyną mogą być m.in. anemia (niedokrwistość), choroby tarczycy, które często uwidaczniają się pełnoobjawowo klinicznie właśnie po okresie porodu, zaburzenia wchłaniania żelaza czy witaminy B12 [12].

Układ kontrolujący cykliczny proces transformacji mieszków włosowych można przyrównać do oscylatora  lub nazwać „zegarem cyklu włosowego”. Występuje on równocześnie ze zmianami w gruczole łojowym, okołomieszkowej skórze właściwej i tkance podskórnej [4].

 

Kiedy skierować pacjentkę do lekarza dermatologa? Czynnikiem alarmującym i sugerującym udanie się do lekarza dermatologa jest bardzo duża utrata włosów, w której dochodzi do znacznego ich przerzedzenia lub pojawienia się objawów łysienia czy też dołączenia się innych zmian patologicznych skóry głowy, takich jak łupież czy łojotok. W takim przypadku wypadanie włosów może nie mieć związku ze zmianami połogowymi, lecz być wynikiem wielu chorób ogólnoustrojowych czy też chorób skóry.

Jak wzmocnić włosy?

Po pierwsze – podstawą powinna być wspominana już zbilansowana dieta. Idealna będzie dieta bogata w odpowiednie makro- i mikroelementy. Niezwykle istotna jest prawidłowa podaż witamin z grupy B. Z kolei takie produkty jak ryby, jaja i owoce morza, zawierają cynk, miedź i żelazo, które są niezbędne dla prawidłowego wzrostu włosów. Warto też zwró...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy