Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Wiedza praktyczna

29 czerwca 2021

NR 58 (Czerwiec 2021)

Jakość życia seksualnego osób ze stomią jelitową

86

Operacja wyłonienia stomii jelitowej jest przyczyną zaburzeń i niepowodzeń w życiu seksualnym. Osoby ze stomią doświadczają zmian w obrazie ciała wraz ze spadkiem pożądania seksualnego. Najczęstszą dysfunkcją seksualną występującą u mężczyzn są zaburzenia erekcji, natomiast u kobiet jest to ból podczas stosunku seksualnego (dyspareunia). Pacjenci oczekują wsparcia oraz poradnictwa związanego z funkcjonowaniem seksualnym. Mimo to personel medyczny wciąż mało uwagi zwraca na sferę seksualną pacjenta.

Wytworzenie stomii wiąże się ze zmianami w wyglądzie fizycznym oraz w funkcjonowaniu psychospołecznym, co wpływa na obraz ciała, sen, nastrój, życie społeczne, karierę oraz jakość życia seksualnego [1, 2]. Wielu pacjentów z wyłonioną stomią z czasem akceptuje zmiany wynikające z przeprowadzonej operacji. Ta grupa o wiele szybciej wraca do swoich codziennych obowiązków, nie ma również problemów z budowaniem relacji z innymi ludźmi. Jednak dla niektórych pacjentów informacja o konieczności wyłonienia stomii jest źródłem wielkiego niepokoju, który skutkuje zaburzeniami zdrowia psychicznego. 
Główne wskazania do wyłonienia stomii pojawiają się w przypadku schorzeń takich jak: rak jelita grubego, choroba Leśniowskiego–Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Wytworzenie stomii może powodować nie tylko głębokie zmiany w wyglądzie i funkcjonowaniu ciała, ale również wpływać negatywnie na intymne relacje i doświadczenia seksualne. 
Seksualność to złożone pojęcie, obejmujące wiele elementów: zdrowie seksualne, funkcjonowanie seksualne, myśli i uczucia dotyczące wyglądu oraz satysfakcję ze związku intymnego [3]. Światowa Organizacja Zdrowia dodatkowo rozszerza tę definicję, przedstawiając seksualność jako centralny aspekt bycia człowiekiem [4]. W hierarchii potrzeb Maslowa ekspresja seksualna jest potrzebą, która wykracza poza wiek i niepełnosprawność [5]. Najnowsze badania potwierdzają tę teorię, jednoznacznie dowodząc, że pogorszenie funkcjonowania seksualnego przyczynia się do obniżenia jakości życia [6, 7]. 
Aktywność seksualna to często temat tabu związany z przekonaniem, że seks należy kojarzyć z poczuciem wstydu albo czynnością zarezerwowaną wyłącznie do prokreacji. W rezultacie zarówno pacjenci, jak i pracownicy ochrony zdrowia unikają tematyki związanej z cielesnością, co stanowi poważny błąd, ponieważ holistyczne podejście do opieki nad pacjentem powinno uwzględniać również jego seksualność. 

POLECAMY

Dysfunkcje seksualne osób z wyłonioną stomią jelitową 

Zabiegi chirurgiczne, podczas których zostaje wytworzona stomia, mogą w sposób istotny wpływać na aktywność seksualną pacjentów. Okazuje się, że obniżenie popędu seksualnego i problemy z funkcjonowaniem seksualnym pojawiają się u prawie połowy osób poddanych tego typu zabiegom. U kobiet objawia się to oziębłością, suchością pochwy i bolesnością podczas stosunku, u mężczyzn natomiast zaburzeniami erekcji, wytryskiem wstecznym bądź jego brakiem. Podczas operacji może dojść do uszkodzenia zarówno unerwienia (splotu miednicznego) odpowiedzialnego za erekcję i ejakulację, jak i unaczynienia narządów płciowych [8]. Okołooperacyjne leczenie uzupełniające, w tym radioterapia, szczególnie w obrębie miednicy, może dodatkowo przyczynić się do uszkodzenia nerwów i naczyń układu moczowo-płciowego. 
Dysfunkcje seksualne, które pojawiają się po operacji u osób ze stomią, to także wynik reakcji psychicznych na fakt posiadania stomii. Przetoka jelitowa wpływa na zmianę obrazu własnego ciała. Jest to związane z tym, że po operacji odbyt znajduje się na przedniej powierzchni jamy brzusznej, a jest to miejsce często odkrywane i dobrze widoczne. Sytuację dodatkowo pogarsza brak kontroli nad oddawaniem gazów i stolca. Taki stan rzeczy przekłada się na obniżoną samoocenę człowieka ze stomią. Zaniżona samoocena wywołuje natomiast lęk przed brakiem akceptacji ze strony partnera seksualnego. Jest to główna psychologiczna przyczyna rezygnowania z kontaktów seksualnych i obniżenia popędu seksualnego u znacznej części operowanych.

Higiena stomii a życie seksualne 

Pacjenci z wyłonioną stomią podczas stosunku intymnego najczęściej odczuwają niepokój związany z przeciekaniem sprzętu stomijnego, nieprzyjemnym zapachem oraz głośnym oddawaniem gazów [9]. Te obawy doprowadziły niektóre osoby do niezdolności do czerpania przyjemności ze stosunku seksualnego [10]. W badaniu przeprowadzonym przez Smitha i wsp. wykazano, że brak kontroli nad oddawaniem gazów i stolca powodował u badanych osób wstyd i zażenowanie. Należy zaznaczyć, że badanie obejmowało wyłącznie osoby z ileostomią, która jest wyłaniana w górnym odcinku przewodu pokarmowego, co skutkuje dużą objętością wydzielanego płynu. Ten fakt dodatkowo nasila lęk przed zabrudzeniem i przyczynia się do zwiększenia awersji seksualnej [11]. 
Paula i wsp. stwierdzili, że uczestnicy badania z nowo powstałą stomią po operacji obawiają się rozpoczęcia życia intymnego [12]. Jednak po 15 miesiącach od wyłonienia stomii pacjenci przyznali, że poziom ich lęku związanego z niekontrolowanym oddawaniem gazów i stolca zmniejszył się, co wywarło pozytywny wpływ na jakość ich życia seksualnego [13]. 
Wykazano, że pogląd społeczeństwa na temat wydalania przyczynia się do kształtowania negatywnych doświadczeń u osób ze stomią jelitową. Już w okresie dzieciństwa powstaje opinia mówiąca o tym, że brudzenie się jest związane ze złym zachowaniem. Utrata kontroli nad czynnością jelit u pacjentów ze stomią może wywoływać poczucie regresu w zachowaniu, co stwarza poważne zagrożenie dla poczucia własnej wartości [14]. 
Paula i wsp. zauważyli, że według opinii pacjentów aparat stomijny może stanowić problem w określonych pozycjach seksualnych [12]. Kimura i wsp. zwrócili uwagę, że uczestnicy badania często zgłaszali niepokój związany z przeciekaniem aparatu stomijnego podczas stosunku seksualnego [10]. W wielu przypadkach stwierdzono, że problemy te można złagodzić poprzez prawidłową edukację. Udzielanie szczegółowych informacji przez personel medyczny może pomóc pacjentom i ich partnerom w zaadaptowaniu się do nowej sytuacji. W badaniach Cardoso i wsp. respondenci przyznali, że brak wiedzy nasilił ich niechęć powrotu do życia seksualnego. 
Pacjenci zauważyli także tendencję do unikania tematyki związanej z seksualnością przez personel medyczny [15]. We włoskim badaniu obejmującym 442 pacjentów z wyłonioną stomią jelitową, ok. 56% respondentów przyznało, że nie otrzymało od personelu medycznego żadnych informacji na temat aktywności seksualnej po operacji, a 13% uczestników badania uznało, że uzyskane informacje były niewystarczające [16]. 

Satysfakcja seksualna i pożądanie

Istnieją dowody, że wytworzenie stomii wpływa na satysfakcję seksualną oraz pożądanie. Badania przeprowadzone przez Kimurę i wsp. wykazały, że dla osób po operacji wyłonienia stomii seks jest mniej atrakcyjny niż wcześniej [10]. Uznano, że leczenie uzupełniające, w tym radioterapia, może uszkodzić układ autonomiczny miednicy, który odpowiada za podniecenie seksualne [17]. Sugeruje to, że dysfunkcje seksualne mają charakter wieloczynnikowy. Z kolei zaprezentowane wyniki innych badań dowodzą, że stomia może pomóc uzyskać intensywniejsze doznania seksualne. Niejednokrotnie wyłonienie przetoki jelitowej eliminuje chorobę podstawową (np. nieswoiste zapalenie jelit), która ogranicza wiele aspektów życia, w tym aktywność seksualną [12]. Podsumowując: poziom satysfakcji seksualnej po operacji wytworzenia przetoki jelitowej zależy od przyczyny i zaawansowania choroby, która wymusza wyłonienie stomii. 
Smith i wsp. omówili wpływ wytworzenia stomii na jakość życia seksualnego osoby homoseksualnej. Uczestnik badania przeszedł operację wyłonienia ileostomii obejmującą usunięcie odbytu. To spowodowało, że nie mógł już odbyć stosunku analnego, przez co czuł się tak, jakby utracił część swojej seksualności [11]. 
Narodowe badanie postaw i stylu życia seksualnego (NATSAL) z udziałem ponad 45 000 uczestników to największe badanie zachowań seksualnych na świecie. Pokazuje, że odsetek osób angażujących się w eksperymenty seksualne, w tym seks analny, od 1990 r. stale rośnie, zarówno wśród mężczyzn, jak i wśród kobiet. Częstość występowania raka jelita grubego wzrasta wraz z wiekiem, a zatem zwiększa się również liczba osób ze stomią. Badanie NATSAL przeprowadzone w 2010 r. wykazało, że 35% mężczyzn i 28% kobiet w wieku od 16 do 74 lat uprawiało seks analny. Na tej podstawie należy wnioskować, że problem pogorszenia jakości życia seksualnego wśród pacjentów homoseksualnych, u których przeprowadzono operację wyłonienia stomii, może występować na większą skalę [18]. 

Stomia a obraz własnego ciała 

Seksualność obejmuje myśli i uczucia danej osoby dotyczące jej wyglądu. Thorpe i wsp. wykazali, że wytworzenie stomii wpływa negatywnie na postrzeganie własnego ciała i pewność siebie [13]. Proces akceptacji zmienionego obrazu ciała może być długotrwały i złożony, zwłaszcza gdy społeczne postrzeganie piękna jest zazwyczaj związane z młodością i zdrowiem [19]. 
Price zdefiniował obraz własnego ciała jako wizerunek, który tworzymy w umysłach, sposób, w jaki odbieramy nasze ciało [21]. Osoby z wyłonioną stomią unikają patrzenia na swoje ciało, uważają, że po operacji ich wygląd jest odpychający [10, 15]. Wielu pacjentów zgłosiło „uczucie odmienności” po zabiegu wytworzenia przetoki jelitowej [9–12]. Ten stan był najczęściej spowodowany wrażeniem okaleczenia i nienaturalności [10, 11]. Uczestnik jednego z badań stwierdził, że po operacji wyłonienia stomii nie czuje się sobą, co sugeruje, że wytworzenie stomii może powodować utratę tożsamości [9]. Duża część pacjentów stwierdziła, że zmiana obrazu ciała wpłynęła negatywnie na ich samoocenę [19]. Pozytywne doświadczenie w tej kwestii zaprezentował uczestnik badania przeprowadzonego przez Smitha i wsp. – zmiana wyglądu ciała spowodowała, że pacjent cieszył się poczuciem wyjątkowości i odmienności [11]. 
Krytyczne postrzeganie obrazu własnego ciała prowadzi do mniej satysfakcjonującego życia seksualnego. Zakłopotanie wynikające z posiadania stomii skłania niektóre osoby do zmian praktyk seksualnych, takich jak wyłączanie światła w trakcie stosunku seksualnego [12]. Uczestniczka jednego z badań przyznała, że przed operacją wyłonienia stomii często wykorzystywała taniec jako element gry wstępnej. Niestety, po zabiegu czuła się o wiele mniej atrakcyjna i zrezygnowała z tej czynności [10]. 
Niewiele badanych osób wyraziło pozytywne nastawienie wobec posiadania stomii. Jedna z badanych kobiet zapewniła, że chętnie eksponuje swoją stomię w bikini, ponieważ dodaje jej to oryginalności. Przedstawiono również przypadki osób, które pomimo posiadania stomii czują się atrakcyjnie oraz odnoszą sukcesy w życiu zawodowym i prywatnym [11, 15]. 

Rola partnera seksualnego 

Liczne badania potwierdziły rolę partnera seksualnego w procesie przystosowania się do życia ze stomią jelitową. Często osoby ze stomią martwią się, że ich partnerzy nie zaakceptują zmian w obrazie ich ciała i stracą zainteresowanie seksualne. Badania wykazały jednak, że chociaż pacjenci czuli się mniej atrakcyjni seksualnie, ich partnerzy nie podzielali tego poglądu [19]. Również osoby, które chciały nawiązać nowe relacje, obawiały się odrzucenia ze strony potencjalnego partnera. Niektórzy uczestnicy podczas spotkań odczuwali bardzo duży dyskomfort związany ze zmianami, jakie zaszły w wyglądzie ich ciała. Niejednokrotnie zaprzestawali dalszego umawiania się, ponieważ czuli, że nie poradziliby sobie z odtrąceniem [9]. 
Wsparcie partnera było niezbędne, aby pacjenci zaakceptowali swoje nowe ciało. Osoby z wyłonioną stomią, które reprezentowały silną więź z partnerem, łatwiej wracały do aktywności seksualnej, prowadziły szczęśliwsze życie intymne i wykazywały pozytywne nastawienie wobec swojego stanu [10, 11, 15].
Wielu pacjentów stwierdziło również, że proces adaptacji do stomii przyczynił się do rozwinięcia i umocnienia ich relacji z partnerem. Duża część uczestników badań przyznała, że początkowo nie pielęgnowali swojej stomii samodzielnie. Pacjenci niezdolni do samodzielności w zakresie pielęgnacji stomii w dużej mierze opierali się na swoim partnerze. Niektórzy badani uznali, że zaczęli postrzegać swojego partnera jako przyjaciela lub opiekuna. Kimura i wsp. zasugerowali, że partner, który w okresie pooperacyjnym przyjmuje rolę opiekuna, może mieć problem w postrzeganiu siebie jako kochanka [10]. 

Rola personelu medycznego w kształtowaniu zdrowia seksualnego 

Operacja wytworzenia stomii ma na celu poprawę stanu zdrowia chorego oraz polepszenie jakości jego życia. Zabieg ten wpływa jednak na wszelkie aspekty życia pacjenta, w tym funkcjonowanie psychospołeczne, obraz ciała oraz zdrowie seksualne [20]. Współpraca między pacjentem a personelem medycznym jest kluczowym elementem pomocy pacjentowi w dostosowaniu się do życia ze stomią. Partnerstwo pomaga zachować ciągłość opieki, zwiększa zdolność rozwijania praktycznych umiejętności opieki nad stomią, skraca czas pobytu pacjenta w zakładzie leczniczym oraz zmniejsza ryzyko ponownego przyjęcia do szpitala. 
Operacja wyłonienia stomii często jest przyczyną zaburzeń i niepowodzeń w życiu seksualnym. Mimo to wciąż mało uwagi z...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy