Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia niehormonalna jako alternatywa dla terapii hormonalnej w okresie menopauzy

Artykuł | 25 lipca 2018 | NR 36
653

Klimakterium staje się często źródłem nowych problemów dla kobiety, jej męża i rodziny. Dlatego dla  kobiety znajdującej się w fazie przekwitania ważne jest łagodzenie lub znoszenie różnych dolegliwości. W zależności od nasilenia objawów oraz ich kategorii, a także sytuacji klinicznej pacjentki, jej stanu ogólnego czy też chorób współistniejących należy dobrać odpowiednie preparaty łagodzące. Na rynku mamy dostępne preparaty naturalne – fitoestrogeny oraz preparaty hormonalne, powszechnie zwane ht – hormonalną terapią

Przekwitanie (climacterium) to okres stopniowego wygasania zdolności płodzenia, który przypada głównie między 45. a 55. rokiem życia kobiety. Okres przekwitania jest procesem długotrwałym, a najwcześniej występują zaburzenia miesiączkowania. Następnie dochodzi do inwolucji i starzenia się organizmu wskutek obniżonej lub nieprawidłowej czynności hormonalnej jajników. 

POLECAMY

W pierwszej fazie przekwitania zaburzeniu ulega wydzielanie progesteronu, przy równoczesnym prawidłowym wydzielaniu estrogenów. Przejawem tego są zaburzenia płodności, nieregularne miesiączkowanie i nasilone objawy napięcia przedmiesiączkowego: obrzęk i silne bóle piersi, bóle w podbrzuszu i pleców, obrzęki i bóle kończyn dolnych, zwiększone ciśnienie krwi, bóle głowy, uderzenia gorąca, zawroty głowy. 

W drugiej fazie przekwitania spada stężenie estro-genów i dochodzi do nadmiernego uwalniania gonadotropin przysadkowych (folikulostymuliny = folitropiny – FSH, lutropiny – LH). W następstwie tych zmian pojawiają się zaburzenia naczynioruchowe (rumień twarzy, uczucia gorąca, odczuwanie uderzenia krwi do głowy, kołatanie serca, wahania ciśnienia krwi). 

Niejednokrotnie występują w tym czasie takie objawy jak osłabienie, niechęć do aktywnego trybu życia, wzmożona pobudliwość nerwowa, nadmierna wrażliwość psychiczna, bezsenność, brak zainteresowania otoczeniem, uderzenia gorąca (wary), nagłe zaczerwienienia twarzy, bladość twarzy, poty, szum w uszach, zawroty głowy (1, 2, 3, 7). Należy jednak pamiętać, że wymienione objawy i odczucia wegetatywne mogą być słabo nasilone lub nie występować w ogóle. Niektóre kobiety przechodzą w okres przekwitania prawie niespostrzeżenie. Zależy to w dużej mierze od równowagi układu nerwowego i dokrewnego. 

W obrębie narządu rodnego, kobiety mogą zgłaszać uczucie ciążenia, połączone z napływem krwi do miednicy małej. Może wystąpić połączony z tym świąd sromu. Zmniejszają się rozmiary macicy, pochwa ulega zwężeniu. Sylwetka ciała zaokrągla się, zwłaszcza biodra. Pojawia się tendencja do nadwagi a nawet otyłości. Włosy tracą naturalny połysk, zaczynają wypadać. Cykle miesiączkowe tracą swą regularność, ich długość może się wahać między 17 dniami a 6 miesiącami.

W pierwszej fazie przekwitania zaburzeniu ulega wydzielanie progesteronu, przy równoczesnym prawidłowym wydzielaniu estrogenów. 

Obfitość krwawienia jest również bardzo różna. Do owulacji dochodzi rzadko, chociaż miesiączki nadal występują. Szyjka macicy zazwyczaj nie wytwarza płodnego śluzu. W pochwie często występuje suchość, co zniechęca do odbywania stosunków (1, 2, 3, 4, 7).

W okresie tym pojawiają się też objawy jelitowe – zaparcia i wzdęcia oraz dyskinezy dróg żółciowych. Wzrost stężenia cholesterolu we krwi spowodowany obniżonym stężeniem estrogenów prowadzi do rozwoju miażdżycy i kamicy żółciowej.

Obniżenie produkcji estrogenów sprzyja również rozwojowi zwyrodnieniowych schorzeń naczyń krwionośnych. Dolegliwości ze strony układu krążenia obejmują nadciśnienie o charakterze zmiennym, uczucie kołatania serca, objawy chromania przystankowego, bóle w okolicach serca, rzadziej obrzęki, zasinienie kończyn górnych i dolnych (3, 4). U niektórych kobiet spotykamy krwotoki z nosa, bóle stawów, nerwobóle. Inicjacji ulegają choroby stawów i kości, np. choroby zwyrodnieniowe stawów, osteoporoza (5, 6).

W trzeciej fazie przekwitania dochodzi do zmian zanikowych w obrębie jajników (zanikają komórki ziarniste i śródmiąższowe jajników), zatrzymaniu ulega produkcja estrogenów, a nadczynność przysadki mózgowej w zakresie uwalniania folikulostymuliny zostaje zahamowana. Rozwija się stan pewnej równowagi hormonalnej; wcześniej wymienione objawy stopniowo ustępują. 

Korzyści i ryzyko terapii hormonalnej u poszczególnych kobiet zmieniają się wraz z wiekiem oraz objawami im towarzyszącymi. Ryzyko terapii hormonalnej uzależnione jest od wieku pacjentki, czasu od ostatniej miesiączki, a także od dawki i drogi podania stosowanych leków. 

Tab.1. Przeciwskazania do terapii hormonalnej (zapożyczona z: Skałba P. Diagnostyka i leczenie zaburzeń endokrynologicznych w ginekologii. Przekwitanie. Med.Prakt. Kraków 2014. 1; tab.7.6, 327)

Przeciwskazania do terapii hormonalnej
  • Estrogenozależna choroba nowotworowa, czynna lub przebyta
  • Niewyjaśnione krwawienie z dróg rodnych
  • Późna porfiria skórna
  • Ostra choroba wątroby przebiegająca z uszkodzeniem jej czynności
  • Przewlekła dysfunkcja wątroby ( 2x zwiększona aktywność transaminaz)
  • Niestabilna choroba wieńcowa – zawał serca ( świeży lub przebyty)
  • Udar mózgu ( świeży lub przebyty )
  • Duże ryzyko choroby zakrzepowo–zatorowej
  • Niekontrolowane nadciśnienie tętnicze
  • Rodzinna mieszana hipercholesterolemia i hipertriglicerydemia (stężenie triglicerydów > 300 mg/dl)
  • Stwierdzona nadwrażliwość na substancje aktywne lub którąkolwiek z substancji pomocniczych

 

Tab. 2. Względne przeciwskazania do terapii hormonalnej (na podstawie: Skałba P. Diagnostyka i leczenie zaburzeń endokrynologicznych w ginekologii. Przekwitanie. Med.Prakt. Kraków 2014. 1;327)

Względne przeciwskazania do terapii hormonalnej
  • Endometrioza
  • Mięśniaki
  • Palenie papierosów
  • Kamica dróg żółciowych
  • Migrena 
  • Choroby przebiegające z drgawkami

 

Proces starzenia postępujący po menopauzie powoduje nasilające się marszczenie i ścienienie skóry, utratę pigmentacji i nadmierne rogowacenie. Często dochodzi do rozwoju teleangiektazji, rumienia i trądziku różowatego. Po menopauzie występują objawy demineralizacji kośćca (zrzeszotnienie kości). Dochodzi wówczas do patologicznych złamań i zniekształceń (np. złamania główki lub szyjki kości udowej, zmiany zwyrodnieniowe odcinka krzyżowego kręgosłupa). Do czynników sprzyjających rozwojowi tej patologii należą: brak właściwej aktywności ruchowej, nieprawidłowa dieta (uboga w wapń, witaminę C, D, A, białko) (1, 6, 7). 

Klimakterium staje się często źródłem nowych problemów dla kobiety, jej męża i rodziny. Dlatego dla kobiety znajdującej się w fazie przekwitania ważne jest łagodzenie lub znoszenie wspomnianych już różnych dolegliwości. W zależności od nasilenia objawów oraz ich kategorii, a także sytuacji klinicznej pacentki, jej stanu ogólnego czy też chorób współistniejących należy dobrać odpowiednie preparaty łagodzące. Na rynku mamy dostępne preparaty naturalne – fitoestrogeny oraz preparaty hormonalne, powszechnie zwane ht – hormonalną terapią.

Korzyści i ryzyko terapii hormonalnej u poszczególnych kobiet zmieniają się wraz z wiekiem oraz objawami im towarzyszącymi. Ryzyko terapii hormonalnej uzależnione jest od wieku pacjentki, czasu od ostatniej miesiączki, a także od dawki i drogi podania stosowanych leków. 

Terapią alternatywną dla kobiet z objawam menopauzalnymi, które nie mogą lub nie chcą stosować hormonalnej terapii menopauzalnej, stała się fitoterapia niehormonalna. 

Fitoterapię menopauzalną można podzielić na dwie główne grupy:

  • preparaty pochodzenia roślinnego zawierające fitoestrogeny (np. preparaty z soi, czerwonej koniczyny, pluskwicy groniastej),
  • preparaty pochodzenia roślinnego, nie zawierające fitoestrogenów (np. preparat z wyciągiem cytoplazmatycznym PI 82-GC FEM).

Fitoterapia inaczej ziołolecznictwo to metoda leczenia wykorzystująca surowce i przetwory roślinne oraz substancje czynne z nich wyodrębnione celem osiągnięcia zamierzonego efektu terapeutycznego. Jest to najbardziej rozległa gałąź medycyny naturalnej, a równocześnie najstarsza i najbardziej udokumentowana naukowo. 

Niehormonalne preparaty pochodzenia roślinnego znajdują szerokie zastosowanie w łagodzeniu objawów menopauzalnych. Jednym z preparatów o potwierdzonej skuteczności jest wyciąg cytoplazmatyczny PI 82-GC FEM, który zawiera wyciąg z pyłków i słupków kwiatowych oraz witaminę E.

Wykazano korzystny wpływ substancji zawartych w preparacie na złagodzenie objawów naczynioruchowych występujących w okresie menopauzalnym. Zmiany zachodzące w okresie menopauzy związane są ze zmniejszonym działaniem hormonów płciowych wytwarzanych przez jajniki. Mogą towarzyszyć im zmiany emocjonalne, uderzenia gorąca, bezsenność, poty nocne, a w późniejszym okresie także zmniejszenie elastyczności skóry, zmiany gęstości kości (osteoporoza) oraz zwiększenie masy ciała. Złagodzenie objawów sprzyja poprawie jakości życia kobiet w okresie menopauzalnym.

W polskich aptekach od niedawna dostępny jest jedyny niehormonalny preparat zawierający wyciąg PI 82- GC FEM o nazwie Femelis Meno.

Femelis Meno jest polecany dla kobiet, u których występują objawy naczynioruchowe (wazomotoryczne) menopauzy, takie jak np. uderzenia gorąca, nadmierna potliwość, kłopoty ze snem i koncentracją oraz zmiany nastroju.

Preparat ten przeznaczony jest szczególnie dla kobiet, które nie mogą lub nie chcą stosować terapii hormonalnej, ponieważ nie wykazuje żadnego hormonalnego mechanizmu działania. Potwierdzono w badaniach, że Femelis Meno hamuje wychwyt zwrotny znakowanej serotoniny w obrębie synaps ośrodkowego układu nerwowego. 

W świetle aktualnych doniesień stosowanie fitoterapii niehormonalnej jest skuteczną alternatywą dla terapii hormonalnej dla tych wszystkich pacjentek, u których nie ma możliwości jej zastosowania oraz dla tych, które nie akceptują leczenia hormonalnego.

Mechanizm działania Femelis Meno jest więc analogiczny do leków z grupy SSRI (selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny), ponieważ reguluje funkcje neuronów serotonergicznych w mózgu, które są odpowiedzialne m.in. za kontrolę termoregulacji, nastroju i snu. Skuteczność Femelis 

Meno oraz korzystny profil bezpieczeństwa został potwierdzony w wielu badaniach klinicznych. 

Oczywiście rekonemdowanym sposobem łagodzenia objawów klimakterycznych u kobiet jest terapia hormonalna, jednakże ze względu na szereg przeciwskazań oraz możliwości wystąpienia objawów niepożądanych, u części pacjentek znalazła ona alternatywę w postaci fitoterpaii niehormonalnej. W przeciwieństwie do terapii hormonalnej, fitoterapia niehormonalna nie zwiększa ryzyka chorób serca, nowotworów piersi i macicy. Wykazuje właściwości antyproliferacyjne, inicjuje apoptozę oraz hamuje angigenezę w komórkach nowotworowych (16, 17, 18).

Należy jednak pamiętać, że biodostępność tych środków jest ściśle uwarunkowana pochodzeniem pacjentek oraz polimorfizmem gentycznym różnych genów (20).

Podsumowując, w świetle aktualnych doniesień stosowanie fitoterapii niehormonalnej jest skuteczną alternatywą dla terapii hormonalnej dla tych wszystkich pacjentek, u których nie ma możliwości jej zastosowania oraz dla tych, które nie akceptują leczenia hormonalnego.

Piśmiennictwo

  1. Różański H. Fitoterapia dolegliwości okresu przekwitania. espz.pl/materialy/klimakterium.pdf
  2. Chedraui P., Perez-Lopez F., Aguirre W., [et al.]. Perceived control over menopausal hot flushes in mid-aged women. Gynecol Endocrinol. 2010, 26, 607-611.
  3. Obi N., Chang-Clude J., Berger J., [et al.]. The use of herbal preparations to alleviate climacteric disorders and risk of postmenopausal brest cancer in a German case-control study. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2009, 18, 2207 – 2213.
  4. Villa P., Costantini B., Suriano F., [et al.]. The differential effect of the phytoestrogen genistein on cardiovascular risk factors in postmenopausal women, relationship with the metabolic status. Clin Endocrinol Metab. 2009, 94, 552 – 558.
  5. Pandey R., Gautam A., Bhargavan B., [et al.]. Total extract and standardized fraction from the stem bark of Butea monosperma have osteoprotective action , evidence for nonestrogenic osteogenic effect of the sandardized fraction. Menopause 2010, 17, 602-610
  6. Harkness L., Fiedler K., Sehgal A., [et al.]. Decreased bone resorption with soy isoflavone supplementation in postmenopausal women. J Womens Health 2004, 13, 1000-1007.
  7. Skałba P. Diagnostyka i leczenie zaburzeń endokrynologicznych w ginekologii. Przekwitanie. Med.Prakt. Kraków 2014. 1; 7 (7.5-7.8): 289 – 320.
  8. Kuiper G.G., Lemmen J.G., Carlsson B., [et al.]. Interaction of estrogenic chemicals and phytoestrogens with estrogen receptor beta. Endocrinology 1998;139:4252-4263.
  9. Miksicek R.J. Interaction of naturally occuring nonsteroidal estrogens with expressed reombinant human estrogen receptorr. J Steroid Biochem Mol Biol 1994;49:53 - 160.
  10. Drews K., Seremak-Mrozikiewicz A., Pieńkowski P. Fitoestrogeny. Nowa Klin. 2004, 11, 952 - 957.
  11. Benassayag C., Perrot-Applanat M., Ferre F. Phytoestrogens as modu-lators of steroid action in target cells. J Chromatog B Analyt Technol Biomed Life Sci. 2002, 777, 233-248.
  12. De Cremouxa P., This P., Lecreroq G., [et al.]. Controvercies concerning the use of phytoestrogens in  menopause management . Bioavailability and metabolism. Maturitas 2010, 65, 334 - 339.
  13. Stokłosa-Kwarcińska H., Skrzypulec V., Rozmus-Warcholińska W. Czy fitoestrogeny zastąpią hormonalną terapię zastępczą? Gin Prakt 2003, 11,39-44.
  14. Taku K., Melby M., Takebayashi J., Mizuno S., [et al.]. Effect of soy isoflavone extract suplements on bne mineral density in menopausal women, meta-analysis of randomized controlled trials. Asia Pac J Clin Nutr 2010, 19, 33-42.
  15. Szkudelska K., Nogowski L., Szkudelski T. Genistein affects lipogenesis and lipolysis in isolated rat adipocytes. J Steroid Biochem 2000, 75, 265-271.
  16. Kierszlan A., Malińska D. Flawonoidy – diagnostika i znaczenie  w terapii. Post Bioch 2004, 50, 182 - 196.
  17. Grynkiewicz G., Achmatowicz O., Pucko W. Bioaktywn izoflawon genisteina. Pos Rider 2000, 3, 15-20.
  18. Sieja K. Dieta sojowa w zmniejszeniu ryzyka raka piersi. Ginekol Prakt 2004, 76, 23-28.
  19. Terzic M., Dotlic J., Maricic S., [et al.]. Influence of red clover – derived isoflavones on serum lipid profile in postmenopausal women. J Obstet Gyneol Pes 2009, 35, 1091 – 1095.
  20. Petri nahal E., Nahal Neto J., De Luka L., [et al.]. Benefits of soy germ isoflavones in postmenopausal women with contraindication for conventional hormone replacement therapy. Maturitas 2004, 48, 372 – 380.

Przypisy