Dołącz do czytelników
Brak wyników

Chelaty w suplementach dla kobiet ciężarnych i karmiących

Artykuł | 26 lipca 2018 | NR 34
330

Zdolność do chemicznego wiązania z minerałami i metalami w przyrodzie, a także w organizmie ludzkim nazwana została chelacją, od greckiego słowa chele (szpon, szczypce kraba). Chelaty to substancje składające się z dwóch cząsteczek aminokwasów i jeden cząstki minerału. Ich rolą jest przekształcanie nieorganicznej formy pierwiastków (magnez, żelazo) w postać organiczną, czyli przyswajalną przez organizm. Chelaty odpowiadają za tempo przyswajania tych pierwiastków, ich transport oraz usuwanie z organizmu. Zabezpieczają organizm przed niedoborem, ale również przed zbyt dużym stężeniem minerałów, które może prowadzić do zatrucia.

Chelatowanie to proces wiązania pierwiastków metalicznych przez słabe kwasy organiczne. Umożliwia on wchłanianie pierwiastków, ich transport i magazynowanie w organizmie oraz usuwanie szkodliwego nadmiaru tych pierwiastków. Pierwiastki metaliczne wprowadzone do organizmu mogą mieć charakter albo czynników zdrowotnych, albo trucizn środowiskowych. Czynniki zdrowotne to niezbędne dla przebiegu procesów życiowych biopierwiastki, znane jako makro- i mikroelementy, a nazywane minerałami. Do trucizn środowiskowych zalicza się takie pierwiastki, jak np. ołów, rtęć, kadm, antymon i arsen. Niektóre pierwiastki łatwo przedawkować. np. selen, chrom, wanad i cynk. W małych ilościach służą zdrowiu i są niezbędne do funkcjonowania organizmu, ale w większych powodują przedawkowanie i prowadzą do zatrucia.

Chelatowanie ich zabezpiecza przed toksycznością, gdyż po zmianie formy nie czynią szkody, a ich nadmiar może być usunięty z organizmu. Pierwiastki o zmiennej dynamice działania są pobierane z chelatów stosownie do zapotrzebowania i są kierowane do procesów metabolicznych, zaś potencjalnie szkodliwy nadmiar, wraz z nieaktywnym chelatem, jest wydalany z organizmu. 

W organizmie minerały ze związków nieorganicznych są wykorzystywane na niskim poziomie. Naturalny proces chelatacji zachodzi w organizmie w żołądku, po tym jak związek mineralny ulega dysocjacji w kwaśnym pH soku żołądkowego, a jego jony zostają związane w procesie chelatacji przez składniki organiczne. 

Chelatacja zachodzi, gdy kation minerału łączony jest poprzez wiązania koordynacyjne z cząsteczką zwaną ligandem. Pojedynczy dwuwartościowy kation zostaje chelatowany przez dwa aminokwasy, co w rezultacie daje dwupierścieniową strukturę podobną do dipeptydu. Następnie chelaty aminokwasowe minerałów są aktywnie wchłaniane w tych fragmentach jelita cienkiego, w których przyswajane są dipeptydy. Proces chelatacji w organizmie jest często zaburzany przez działanie niekorzystnych czynników, dlatego też dostarczone minerały mogą opuszczać organizm, nawet jeśli nie są przyswojone.

Na podstawie długoletnich badań naukowcom udało się odtworzyć proces chelatacji zachodzący w organizmie. W wyniku tego tworzone są identyczne z naturalnymi aminokwasowe kompleksy chelatowe, które z łatwością przechodzą przez ścianę jelit. Po wchłonięciu, w procesie hydrolizy, dochodzi do rozpadu chelatu na glicynę (aminokwas zaangażowany m.in. w syntezę białek, cykl metaboliczny kwasów nukleinowych czy neurotransmisję) i składnik elementarny.

Cząsteczki chelatów aminokwasowych minerałów są:

  • obojętne i stabilne chemicznie (nie dysocjują na jony),
  • odporne na kwaśne pH żołądka,
  • łagodne dla przewodu pokarmowego, nie wywołują podrażnień,
  • wchłaniane w świetle jelita (jelito czcze i kręte).

Suplementy chelatowe w postaci tabletek przyjmuje się zazwyczaj raz dziennie, chyba że lekarz zaleci inaczej. Warto pamiętać, że minerałów chelatowych nie można przedawkować, ponieważ uwalniane są one z chelatu dopiero w momencie zapotrzebowania przez organizm. Jeśli występują w nadmiarze, są usuwane z organizmu. 

Minerały najczęściej suplementowane u kobiet ciężarnych i karmiących

Żelazo

Żelazo to jeden z pierwiastków najmniej przyswajalnych przez organizm. Dlatego ważne jest, aby suplementacja była trwała i przynosiła korzystne dla organizmu efekty. Warto rozważyć więc wyłącznie stosowanie preparatów, w których żelazo występuje w formie o wysokiej biodostępności. Obecnie najbardziej efektywnym rodzajem suplementu diety jest żelazo znajdujące się w postaci chelatu, którego wchłanialność jest znacznie większa niż w pozostałych preparatach zwierających żelazo. Natomiast forma żelaza pod postacią chelatu aminokwasowego – diglicynianu żelaza (II) – cechuje się wysoką biodostępnością i zbliżoną do żelaza hemowego tolerancją. Jon żelazawy (Fe2+) w diglicynianie żelaza jest połączony z cząsteczkami aminokwasu – glicyny. Jego główną zaletą jest wysoka biodostępność. Zmniejsza ona podrażnienia żołądka i śluzówki jelit, a także osłania organizm przed substancjami zawartymi w żywności, które mogą niekorzystnie wpływać na kondycję układu trawiennego czy samopoczucie. Diglicynian żelaza wchłaniany jest aktywnie w całym przewodzie pokarmowym, niwelując efekt oddziaływania z innymi minerałami (podanych w formie nieorganicznej) czy składnikami żywności w przewodzie pokarmowym. 

W wyniku połączenia żelaza z aminokwasem powstaje kompleks chelatowy, który jest aktywnie rozpoznawany przez organizm i wchłaniany w płynach ustrojowych jelita. Pierwiastek dostaje się do organizmu dzięki strukturze ochronnej stworzonej przez glicynę, która całkowicie odizolowuje go od pozostałych struktur, które mogłyby zakłócić proces wchłaniania. Przyswajalność składników, cząsteczek i substancji w jelicie jest bardzo ograniczona. Wynika to z niekorzystnego pH przewodu pokarmowego, a także obecności czynników, które blokują absorpcję do jelita. Dodatkowo proces naturalnej chelatacji jest mało efektywny. Ciągłe przesuwanie się treści żołądkowej uniemożliwia prawidłowe wchłanianie składników odżywczych.

Ryc. 1. Ryc. 2. Schemat budowy cząsteczki dwuglicynianu żelaza (źródło: Ashmead S.D. The Chemistry of ferrous bisglycinate chelate. Arch. Latinoam. Nutr.., 2001; 51: 7–12)

Ponieważ żelazo jest szczególnie ważnym elementem diety dla osób o zwiększonym zapotrzebowaniu na ten pierwiastek (kobiety ciężarne i karmiące, kobiety miesiączkujące, krwiodawcy), wart...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy