Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy

19 lipca 2018

NR 40 (Czerwiec 2018)

Infekcje grzybicze pochwy i sromu

0 323

Infekcje grzybicze pochwy należą do najczęstszych zakażeń pochwy i sromu. Zwykle mają postać ostrych infekcji incydentalnych, jednak często mają formę uporczywą i nawracającą. Podstawą zrozumienia patologii występujących w obrębie pochwy jest znajomość fizjologii oraz prawidłowego działania mechanizmów obronnych pochwy.

Ekosystem pochwy

Pochwa nie jest środowiskiem jałowym. Stanowi naturalne środowisko dla życia wielu drobnoustrojów. W roku 1892 Döderlein opisał obecność w pochwie bakterii Gram-dodatnich, zwanych na cześć odkrywcy pałeczkami Döderleina lub pałeczkami kwasu mlekowego, mogących namnażać się zarówno w środowisku tlenowym, jak i beztlenowym. Ich właściwości odkrył w 1914 r. Curtis, który opisał ich dominującą rolę w prawidłowej wydzielinie pochwowej. Potwierdził on również obecność w niej innych bakterii tlenowych i beztlenowych.

Ekosystem pochwy zmienia się w różnych okresach życia. Zależy przede wszystkim od działania estrogenów na nabłonek pochwy. Pod ich wpływem pałeczki kwasu mlekowego wytwarzają kwas mlekowy z glikogenu zawartego w komórkach nabłonka pochwy. U płodu pochwa jest jałowa, w pierwszych 2–3 tygodniach życia wydzielina z pochwy noworodka płci żeńskiej przypomina wydzielinę pochwy matki na skutek obecności estrogenów matczynych w krwi noworodka. Później, przed okresem pokwitania, pochwa zasiedlana jest przez liczne bakterie w formie komensalnej. Po menarche ok. 96% populacji bakterii w pochwie stanowią pałeczki kwasu mlekowego, a po menopauzie znów flora pochwy przypomina tą sprzed menarche.

Pałeczki kwasu mlekowego w prawidłowej wydzielinie pochwowej to w większości Lactobacillus acidophilus, ale również znajdują się tam inne rodzaje pałeczek Lactobacillus: plantarum, brevies, jensenii, caseii, salivarius i inne. Zakwaszają one środowisko pochwy do pH poniżej 4,5 poprzez produkcję kwasu mlekowego. Kwaśny odczyn pochwy jest naturalnym mechanizmem obronnym przed namnażaniem się bakterii chorobotwórczych. Nie jest to jednak jedyne działanie pałeczek kwasu mlekowego. Produkują one nadtlenek wodoru (H2O2), który działa bakterio- i grzybobójczo, wytwarzają dipeptydy/bakteriocyny o podobnym działaniu, a także działają immunomodulacyjnie na układ odpornościowy nabłonka pochwy. Dzięki wytwarzaniu inhibitorów proteaz hamują rozwój inwazyjnej formy strzępek Candida albicans. Pałeczki Lactobacillus konkurują z innymi drobnoustrojami o dostępne receptory na powierzchni nabłonka pochwy, co zwane jest inhibicją kompetytywną. Oprócz pałeczek Lactobacillus w prawidłowej wydzielinie z pochwy bytują komensalnie również drobnoustroje z rodzaju Corynebacterium, Streptococcus, Staphylococcus, Peptostreptococcus, Bacteroides, Ureaplasma, Mycoplasma, Clostridium, Fusobacterium, Listeria, a także grzyby z rodzaju Candida, które w sprzyjających warunkach mogą stać się chorobotwórcze.

Ekosystem pochwy funkcjonuje w stanie swoistej równowagi. Zaburzenie tej homeostazy i namnożenie jednej lub kliku linii drobnoustrojów prowadzi do stanów patologicznych, m.in. infekcji grzybiczych pochwy. Zrozumienie tego faktu jest niezwykle istotne w procesie leczenia i profilaktyki infekcji.

Źródła zakażenia

Grzybicze zakażenie pochwy i sromu najczęściej nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową, a zalicza się do zakażeń pochodzenia endogennego, a więc wynikającego z zaburzenia ekosystemu pochwy. W przypadku naruszenia fizjologicznej równowagi pomiędzy drobnoustrojami w pochwie może dojść do szybkiego namnażania się grzybów bytujących w formie komensalnej. Około 80% zakażeń to infekcje wywołane przez Candida albicans, do 15% przez Candida glabrata, reszta przez Candida: tropicalis, kefyr, krusei, parapsilosis 
i inne.

Infekcjom grzybiczym szczególnie sprzyjają różne formy usuwania wydzieliny z pochwy – korzystanie z basenu, częste kąpiele w wannie (wypłukiwanie wydzieliny z pochwy), używanie tamponów (wchłaniają wydzielinę z pochwy) lub częste stosunku seksualne. Kandydozom pochwy sprzyja również nadmierne spożywanie słodyczy, a także niewyrównana cukrzyca, steroidoterapia. Także okres ciąży jest czasem szczególnej podatności na infekcje grzybicze. Wiąże się to z miejscową immunosupresją wywołaną przez zwiększone stężenie progesteronu i zwiększoną zawartością glikogenu w nabłonku pochwy. Podobnie wpływ progesteronu można obserwować w II fazie cyklu, infekcje grzybicze rozwijają się lub nasilają częściej w II fazie cyklu. Grzybice pochwy może również promować stres, przepracowanie, brak snu powodujące ogólne osłabienie i spadek odporności organizmu. Także choroby lub leczenie chorób wywołujące immunosupresję naraża kobietę na częstsze infekcje grzybicze pochwy.

Grzybice pochwy i sromu są też bardzo typowym powikłaniem antybiotykoterapii. Występują one w mechanizmie zaburzenia ekosystemu i swoistej równowagi bakteriologicznej w pochwie. W trakcie antybiotykoterapii dochodzi do zniszczenia ochronnej populacji Lactobacillus, w związku z czym grzyby komensalne z łatwością zyskują możliwość rozmnażania. Zawsze należy pamiętać o profilaktycznym dołączeniu do antybiotykoterapii ogólnej leku przeciwgrzybiczego lub przynajmniej probiotyku dopochwowo. Ginekolodzy na ogół stosują taką profilaktykę, niestety lekarze innych specjalności często ignorują tę potrzebę.
Stosowanie agresywnych środków do higieny intymnej również może promować infekcje, szczególnie grzybicze, pochwy. Substancje bakteriobójcze zawarte w tych środkach poważnie naruszają równowa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Położnictwa i Ginekologii"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy